دهيم مخصّص متّصلى - به صورت صفت « 1 » يا استثناء « 2 » - همراه كلام مولا بوده ، اينجا ديگر جاى فحص از مخصّص نيست ، زيرا ما مىدانيم دستورى كه از ناحيهء مولا صادر شده ، همين « أكرم العلماء » است و احتمال اين كه مقصود مولا « أكرم العلماء العدول » يا « أكرم العلماء إلّا الفسّاق » بوده و اشتباهاً « العدول » يا « إلّا الفسّاق » را ذكر نكرده است ، با اصالة عدم الخطأ و الاشتباه كنار مىرود . نتيجه اين مىشود كه آنچه از مولا صادر شده همين « أكرم العلماء » است و براى مولا خطا و اشتباهى رخ نداده است . خلاصهء مقدّمات چهارگانه : 1 - حجّيت اصالة العموم ، از باب ظنّ نوعى است نه ظنّ شخصى . 2 - دايرهء حجّيت اصالة العموم ، منحصر به مخاطبين و مشافهين نيست . 3 - مورد بحث جايى است كه علم - تفصيلى يا اجمالى - به مخصّص بودن عام نداشته باشيم . 4 - بحث ما در مخصّص منفصل است و شامل مخصّص متّصل نمىشود . اكنون كه از بيان مقدّمات بحث فارغ شديم ، به اصل بحث مراجعه مىكنيم : آيا براى رجوع به اصالة العموم فحص از مخصّص لازم است ؟
تحقيق در مسئله
مرحوم آخوند ، در اين زمينه تفصيلى را مطرح كردهاند كه مطابق با تحقيق است .
و ما در اينجا كلام ايشان را همراه با توضيح بيان مىكنيم : مرحوم آخوند مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - مثل أكرم العلماء العدول .
( 2 ) - مثل أكرم العلماء إلّا الفسّاق .