استقرار يافته ، معلوم مىشود كلام ائمه عليهم السلام براى آنان ظهور داشته و كلام هر امامى همراه با كلام امام بعدى ، به منزلهء صدر و ذيل كلام واحد صادر در يك مجلس نيست . « 1 » سؤال : آيا در مسألهء اصالة العموم ، بين كسى كه عادتاً مخصِّصهاى كلام خود را به صورت منفصل بيان مىكند ، با كسى كه چنين عادتى ندارد فرق وجود دارد ؟ پاسخ : در ارتباط با اصالة العموم و اصالة الظهور ، فرقى بين اين دو وجود ندارد ، امّا در جهت ديگر ، بين اين دو تفاوت وجود دارد و آن اين است كه كسى كه عادتاً مخصِّصهاى كلام خود را به صورت منفصل بيان مىكند ، به مجرّد اين كه انسان يك عامّى را از او شنيد ، نمىتواند به اصالة العموم و اصالة الظهور مراجعه كند . البته نه به خاطر اين كه اصالة العموم و اصالة الظهور وجود ندارند ، بلكه عادتْ اين خصوصيت را به وجود مىآورد كه براى تمسك به اصالة العموم بايد به دنبال فحص از مخصِّص رفت . الآن كسانى كه در مقام استنباط احكام هستند ، به مجرّد مشاهدهء عام - در آيه يا روايت - به آن تمسك نمىكنند ، بلكه به فحص از مخصِّص مىپردازند . اگر مخصِّص پيدا شد ، آن را بر عام مقدّم مىدارند ، زيرا دليل مخصّص ، اقوى از دليل عام است . و اگر مخصِّصى پيدا نشد ، معنايش اين است كه در مقابل آن اصالة العموم - كه از اوّل هم وجود داشت - « 2 » دليل اقوى و راجحى وجود ندارد تا برآن مقدّم شود . امّا موالى عرفيه كه معمولًا مخصِّصهاى كلام خود را به صورت متّصل بيان مىكنند ، چنانچه عمومى از آنان صادر شود ، عبد مىتواند به اصالة العموم تمسك كند و نيازى به فحص از مخصِّص نيست . در نتيجه بين اين دو از ناحيهء فحص از مخصِّص و عدم فحص ، فرق وجود دارد ، امّا از ناحيهء انعقاد ظهور فرقى بين آن دو نيست .
هامش
( 1 ) - درر الفوائد ، ص 215 و 216
( 2 ) - چون وجود مخصِّص ، كاشف از عدم ظهور در عموم نيست ، بلكه فقط به جهت اقوى بودنش نسبت به دليل عام ، برآن مقدّم مىشود .