نيستند ؛ بلكه بر اين عقيدتاند كه خداوند در روز قيامت كبرى همه بندگان را در همين بدن دنيائى زنده مىگرداند ؛ و بتعبير ديگر آنان از قدرت كامله الهى در روز قيامت روح تعلّق به همين بدن عنصرى دنيائى خواهد گرفت و معاد جسمانى عبارت از اين است ، و ظاهر آيات و روايات بسيارى را بر اين معنى و مبنى حمل كردهاند ، و آن را از ضروريات دين دانستهاند . آرى اكثر قريب به اتفاق آنان بر اين مذهباند كه در برزخ روح تعلّق به بدن مثالى لطيف مىگيرد ، و آن بدن مثالي در صورت شبيه بأجساد يعنى ابدان اصليه است ، و بودن در نعمت يا در عذاب در اين بدن مثالى مىباشد تا وقتى كه قيامت كبرى بشود باز به همان بدن دنياوى تعلّق مىگيرد ؛ فتدبّر جدّا و جيّدا .
آنكه مرحوم لاهيجى فرمود : « تجسّم اعراض و تجسّد أعمال در اين عالم صورت تواند بست » ، بدانكه قاطبه حكماء و اهل عرفان و بزرگان از متكلّمين و غير آنان روح را مجرّد و عارى از مادّه و احكام آن مىدانند ؛ از آن جمله است بنى نوبخت و شيخ مفيد و غزّالى و خواجه طوسى و علّامه حلّى و غيرهم .
قاضى بيضاوى متوفى 685 ه . ق در تفسير قرآن مسمّى بأنوار التنزيل در ضمن اين آيه كريمه :
وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ
« 1 » گويد : « و فيها دلالة على أنّ الأرواح جواهر قائمة بانفسها مغائرة لما يحسّ به من البدن ، تبقى بعد الموت درّاكة ، و عليه جمهور الصّحابة و التابعين و به نطقت الآيات و السّنن ؛ و على هذا فتخصيص الشهداء لاختصاصهم بالقرب من اللّه و مزيد البهجة و الكرامة » .
و اين مطلب را باستثناى اسناد بصحابه و تابعين در تفسير آيه
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ
« 2 » نيز آورده است .
هامش
( 1 ) . سوره بقره : آيه 155
( 2 ) . آل عمران - 169