اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! اگر شخص فاسقى خبرى براى شما بياورد دربارهء آن تحقيق كنيد ، مبادا به گروهى از روى نادانى آسيب برسانيد و از كردهء خودپشيمان شويد .
شأن نزول :
از اقدام بدون تحقيق بر حذر باشيد
براى آيهء مورد بحث ، دو شأن نزول ، در تفاسير آمده است كه بعضى مانند « طبرسى » در « مجمع البيان » هر دو را ذكر كردهاند ، و بعضى مانند « قرطبى » و « نور الثقلين » و « فى ظلال القرآن » ، تنها به يكى اكتفاء كردهاند .
نخستين شأن نزولى كه غالب مفسران آن را ذكر كردهاند اين است كه ، آيهء « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ . . . » ، دربارهء « وليد بن عقبه » نازل شده است ، كه پيامبر صلى الله عليه و آله او را براى جمعآورى زكات از قبيلهء « بنىالمصطلق » اعزام داشت ، هنگامى كه اهل قبيله با خبر شدند نمايندهء رسول اللَّه صلى الله عليه و آله مىآيد ، با خوشحالى به استقبال او شتافتند ، ولى از آنجا كه ميان « وليد » و آنها در جاهليت ، خصومت شديدى بود ، تصور كرد آنها به قصد كشتنش آمدهاند .
خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله بازگشت ( بىآنكه تحقيقى در مورد اين گمان كرده باشد ) و عرض كرد : آنها از پرداخت زكات خوددارى كردند ! ( و مىدانيم امتناع از پرداخت زكات ، يك نوع قيام بر ضد حكومت اسلامى تلقى مىشد ، بنابراين مدعى بود آنها مرتد شدهاند ! ) .
پيامبر صلى الله عليه و آله سخت خشمگين شد ، و تصميم گرفت با آنها پيكار كند ، آيهء فوق نازل شد ( و به مسلمانان دستور داد : هرگاه فاسقى خبرى آورد ، دربارهء آن تحقيق كنيد ) . « 1 »
بعضى نيز بر آن افزودهاند كه بعد از اخبار « وليد » دربارهء ارتداد قبيلهء « بنىالمصطلق » ، پيامبر صلى الله عليه و آله به « خالد بن وليد بن مغيره » دستور داد : به سراغ قبيلهء
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث .