شأن نزول :
سهام ارث
« عبد الرحمن بن ثابت انصارى » برادر « حسان بن ثابت » شاعر معروف صدر اسلام ، از دنيا رفت ، در حالى كه يك همسر و پنج برادر از او به يادگار مانده بود .
برادران ميراث « عبد الرحمن » را در ميان خود قسمت كردند و به همسر او چيزى ندادند ، او جريان را به خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله عرض كرد ، و از آنها شكايت نمود ، در اين هنگام آيات فوق نازل شد و در آن ، ميراث همسران دقيقاً تعيين گرديد . « 1 »
و نيز از « جابر بن عبداللَّه » نقل شده كه : بيمار شده بودم ، پيامبر صلى الله عليه و آله از من عيادت كرد ، من بى هوش بودم ، پيامبر صلى الله عليه و آله آبى خواست ، با مقدارى از آن وضو گرفت ، و بقيه را بر من پاشيد ، من به هوش آمدم ، عرض كردم : اى رسول خدا ! تكليف اموال من بعد از من چه خواهد شد ؟
پيامبر صلى الله عليه و آله خاموش گشت ، چيزى نگذشت كه آيات فوق نازل گرديد و سهم ورّاث در آن تعيين شد . « 2 »
* * *
( ( 19 ) ) يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّبِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فيهِ خَيْراً كَثيراً
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! براى شما حلال نيست كه از زنان ، از روى اكراه ( و ايجاد ناراحتى براى آنها ، ) ارث ببريد ! و آنان را تحت فشار قرار ندهيد كه قسمتى از آنچه را به آنها دادهايد ( از مهر ) ، تملك كنيد ! مگر اين كه آنها عمل زشت آشكارى انجام دهند . و
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تفسير طبرى » ، ج 4 ، ص 185 ؛ « درّ المنثور » ، ج 2 ، ص 443 .
( 2 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « صحيح بخارى » ، ج 7 ، ص 4 ، و ج 8 ، ص 3 ؛ « اسباب نزول الآيات » واحدى نيشابورى ، ص 96 .