باآنان ، به طور شايسته رفتار كنيد ! و اگر از آنها ( به جهتى ) كراهت داشتيد ، ( فوراً تصميم به جدائى نگيريد ؛ ) چه بسا چيزى خوشايند شما نباشد ، و خداوند خير فراوانى در آن قرار مىدهد !
شأن نزول :
ارث از همسر از طريق نادرست
در « تفسير مجمع البيان » از امام باقر عليه السلام نقل شده كه اين آيه دربارهء كسانى نازل گرديده كه همسران خود را بدون اين كه همچون يك همسر با آنها رفتار كنند ، نگه مىداشتند ، به انتظار اين كه آنها بميرند و اموالشان را تملك كنند . « 1 »
و از « ابن عباس » نقل شده كه : آيهء فوق دربارهء افرادى نازل شده كه همسرانشان مهر سنگين داشتند و در عين اين كه تمايل به ادامهء زناشوئى با آنها نداشتند ، به خاطر سنگين بودن مهر ، حاضر به طلاق آنها نمىشدند ، و آنها را تحت فشار قرار مىدادند تا مهرشان را ببخشند و طلاق گيرند . « 2 »
جمعى از مفسران براى آيهء فوق شأن نزول ديگرى نقل كرده ، كه متناسب با اين آيه نيست ، بلكه متناسب با آيهء 22 است كه ما آن را به خواست خدا در ذيل همان آيه خواهيم آورد .
* * *
( ( 20 ) ) وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَكانَ زَوْجٍ وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبيناً ( ( 21 ) ) وَ كَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَ قَدْ أَفْضى بَعْضُكُمْ إِلى بَعْضٍ وَ أَخَذْنَ مِنْكُمْ ميثاقاً غَليظاً
هامش
( 1 ) « مجمعالبيان » ، ذيلآيه ؛ « تفسيرآلوسى » ، ج 4 ، ص 241 ، ذيل آيه ؛ « فقه القرآن » قطب راوندى ، ج 2 ، ص 183 .
( 2 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 100 ، ص 373 ؛ « تفسير طبرى » ، ج 4 ، ص 207 ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تفسير قرطبى » ، ج 5 ، ص 94 .