34 / 33
و گفتند ناتوانان سركشان را نه بلكه بازداشت ما را مكر شب و روز ( يعنى مكر شما كه پيوسته در سعى آن بوديد ) چون مىفرموديد ما را كه كافر شويم به خدا و مقرر كنيم براى او همتايان را و در دل دارند همه ايشان پشيمانى چون بينند عذاب را و بيندازيم طوقها در گردن كافران سزا داده نمىشوند مگر بوفق آنچه مىكردند ( 33 )
34 / 34
و نفرستاديم در هيچ دهى بيمكننده را مگر گفتند منعمان آن ده هر آئينه ما به آنچه فرستاده شده است شما را همراه آن نامعتقديم ( 34 )
34 / 35
و گفتند ما زيادهتريم باعتبار اموال و اولاد و نيستيم ما عذاب كردهشده ( 35 )
34 / 36
بگو هر آئينه پروردگار من گشاده مىكند روزى را براى هر كه خواهد و تنگ مىكند براى هر كه خواهد ليكن اكثر مردمان نمىدانند ( 36 )
شرح
وَ قالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُواو گويند آنان كه ضعيف و بيچاره بودندلِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوامر آنان را كه از قول حق سركشيدندبَلْنه چنين است كه ما به خود كافر شدهايم بلكهمَكْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِمكر و فريب شما در شب و روز بازدارنده ما بوده از ايمانإِذْ تَأْمُرُونَناچون مىفرموديد ما راأَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِبهآنچه كافر شويم به خداوَ نَجْعَلَ لَهُو فراگيريم مر او راأَنْداداًهمتايانوَ أَسَرُّوا النَّدامَةَو هر دو گروه بعد از گفت و شنيد پشيمان شوند از عمل خود و پنهان دارند يا پشيمانى را از يكديگر پنهان دارند تا به سرزنش در نمانند و بعضى اسرار را بمعنى اظهار دانند و اين نعت از اضداد اوست يعنى ظاهر گردانند پشيمانى رالَمَّا رَأَوُا الْعَذابَآن هنگام كه ببينند عذاب راوَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَو بكشيم ما غلهاى آتشين رافِي أَعْناقِ الَّذِينَ كَفَرُوادر گردن آنان كه نگرويدند از تابعان و متبوعان ايراد مستقبل بلفظ ماضى به جهت تحقّق وقوع است و وضع مظهر بجاى مضمر اشعار بموجب اغلال ايشان استهَلْ يُجْزَوْنَآيا جزا داده شوند مردمان يعنى نشوندإِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَمگر بهآنچه باشند كه عمل كنند پس تسليه حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم مىفرمايدوَ ما أَرْسَلْناو نفرستاديم مافِي قَرْيَةٍدر هيچ ديهى و شهرىمِنْ نَذِيرٍهيچ بيمكننده يعنى پيغمبرىإِلَّا قالَمگر آنكه گفتندمُتْرَفُوهامتنعمان و متكبران آن ده مر آن پيغمبران راإِنَّابه درستى كه مابِما أُرْسِلْتُمْ بِهِبهآنچه فرستاده شدهايد به آن يعنى بزعم خودكافِرُونَناگرويدگان و منكرانيموَ قالُوا نَحْنُو ديگر گفتند ماأَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداًبيشتريم از جهت اموال و اولاد يعنى مال و فرزندان ما بيش از شما است پس ما بدعوى رسالت سزاوارتريم از شماوَ ما نَحْنُو نيستيم مابِمُعَذَّبِينَعذابكردهشدگان يعنى خدا ما را عذاب نخواهد كرد زيرا كه ما را بنعمت گرامى كرده پس به محنت خوار نخواهد ساختقُلْ إِنَّ رَبِّيبگو به درستى كه پروردگار منيَبْسُطُ الرِّزْقَگشاده مىگرداند روزى رالِمَنْ يَشاءُبراى هر كه مىخواهد از اهل شرك و معصيت به مشيت خود نه براى كرامت اووَ يَقْدِرُو تنگ مىسازد بر هر كه مىخواهد به جهت حكمت خود نه از روى مذلّتوَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِو ليكن بيشتر مردمانلا يَعْلَمُونَنمىدانند و گمان مىبرند كه كثرت اموال و اولاد براى شرف و كرامت است شايد كه از روى استدراج بود .