30 / 17
پس پاكى است خدا را وقتى كه شام مىكنيد و وقتى كه بصباح در مىآئيد ( 17 )
30 / 18
و مر او راست ستايش در آسمانها و زمين و آخر روز و آنگاه كه در وقت زوال در مىآئيد ( 18 )
30 / 19
بر مىآرد زنده را از مرده و بر مىآرد مرده را از زنده و زنده مىسازد زمين را بعد مردن آن و همچنين بر آورده خواهيد شد يعنى از قبور ( 19 )
30 / 20
و از نشانهاى خدا آنست كه آفريد شما را از خاك باز ناگهان شما مردم شديد جابجا پراگنده شده ( 20 )
30 / 21
و از نشانهاى خدا آنست كه بيافريد براى شما از جنس شما زنان را تا آرام گيريد بسوى ايشان متوجه شده و پيدا كرد ميان شما دوستى و مهربانى هر آئينه درين كار نشانيهاست براى گروهى كه تامل مىكنند ( 21 )
شرح
فَسُبْحانَ اللَّهِمصدرست بمعنى امر يعنى تسبيح گوئيد مر خداى را و به پاكى ياد كنيد يا نماز گزاريدحِينَ تُمْسُونَهنگامى كه شبانگاه درآييد مراد نماز شام و خفتن استوَ حِينَ تُصْبِحُونَو در هنگامى كه به بامداد درآييد مراد نماز صبح استوَ لَهُ الْحَمْدُو مر او راست ستايشفِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِدر آسمانها و زمينها يعنى هر كه در آسمان و زمين است حمد او گويدوَ عَشِيًّاو ديگر نماز گزاريد در طرف آخر روز يعنى نماز عصروَ حِينَ تُظْهِرُونَو هنگامى كه درمىآئيد بوقت ظهر يعنى نماز پيشين صاحب لباب فرموده كه تسبيح رفع صوت است پس اتصال بصلوات جهريه خالى از نسبتى نيست و حمد چون دلالت برفع صوت ندارد تخصيص ذكرش به نماز اخفائيه مناسب نمايديُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِبيرون مىآرد خداى تعالى زنده را از مرده چون نخله از نوات و سنبله از حبه و مرغ از بيضه و انسان از نطفه يا مصلح از مفسد و مؤمن از كافر و عالم از جاهلوَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّو بيرون مىآرد مرده را از زنده به عكس آنها كه مذكور شدوَ يُحْيِ الْأَرْضَو زنده مىگرداند زمين را به گياهبَعْدَ مَوْتِهاپس از مردگى و افسردگى آنوَ كَذلِكَو مانند اين اخراجتُخْرَجُونَبيرون آورده خواهيد شد از قبوروَ مِنْ آياتِهِو از نشانهاى قدرت خداىأَنْ خَلَقَكُمْآنست كه بيافريد اصل شما را يعنى آدم ع رامِنْ تُرابٍاز خاكثُمَّ إِذا أَنْتُمْپس اكنون شمابَشَرٌمردمانيد كهتَنْتَشِرُونَپراگنده مىشويد در زمين براى تصرف در اسباب معيشتوَ مِنْ آياتِهِو از علامات توانائى اوأَنْ خَلَقَ لَكُمْآنكه بيافريد براى شمامِنْ أَنْفُسِكُمْاز نفس شما يعنى از جنس شماأَزْواجاًزنانلِتَسْكُنُوا إِلَيْهاتا ميل كنيد بحسب جنسيت بديشان و آرام گيريد به ايشان چه جنسيت سبب ملايمت است و مخالفت واسطه منافرت نظم بجنس خود كند هر جنس آهنگ * ندارد هيچكس از جنس خود ننگ بجنس خويش دارد ميل هر جنس * فرشته با فرشته انس با انسوَ جَعَلَ بَيْنَكُمْو ساخت يعنى پديد آورد ميان شما و ازواج شمامَوَدَّةًدوستىوَ رَحْمَةًو مهربانى در موضح آورده كه مودت به مجرد تزويج و رحمت بسبب زادن فرزند يا مودت بر خوردسالان و رحمت بر پيرزالانإِنَّ فِي ذلِكَبه درستى كه در آفريدن ازواج مشاكل و مشابه مردان در بشريتلَآياتٍهر آئينه دلالتهاستلِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَمر گروهى را كه تفكر كنند و بر حكمت اين صورت مطلع شوند .