30 / 9
آيا سير نكردند در زمين پس بنگرند چگونه شد عاقبت آنان كه پيش از ايشان بودند ، بودند تواناتر از ايشان و خورانيدند زمين را و آباد كردند آن را بيشتر از آباد كردن ايشان آن زمين را و آمدند بريشان پيغامبران ايشان بمعجزها پس ممكن نبود كه خدا ستم كند بر ايشان و ليكن ايشان بر خويشتن ستم مىكردند ( 9 )
30 / 10
باز حال بدعاقبت آن كسان شد كه بدى كردند بسبب آنكه دروغ داشتند آيات خدا را و به آن استهزاء مىكردند ( 10 )
30 / 11
خدا نو مىكند آفرينش را باز دوباره كندش باز بسوى او گردانيده شويد ( 11 )
شرح
أَ وَ لَمْ يَسِيرُواآيا سير نمىكنندفِي الْأَرْضِدر زمين بمواضع ثمود و عاد بوقت تجارتفَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَپس ببينند كه چگونه بودعاقِبَةُ الَّذِينَعاقبت آنان كه بودندمِنْ قَبْلِهِمْپيش از ايشان از امم گذشتهكانُوابودند آن گروهأَشَدَّ مِنْهُمْسختتر از اهل مكّهقُوَّةًاز روى توانائى چون عاديان و ثموديان و امثال ايشانوَ أَثارُوا الْأَرْضَو بگردانيدند زمين را يعنى شكافتند جهت زراعت حبوب و غرس اشجار و استخراج معادن و استنباط آبوَ عَمَرُوهاو عمارت كردند مر آنها راأَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهابيشتر از آنچه عمارت كردند مكّيان كه اهل وادى غير ذى زرعاند يا آنكه عمر داشتند در دنيا بيشتر از اعمار قريشوَ جاءَتْهُمْو آمدند بديشانرُسُلُهُمْپيغامبران ايشانبِالْبَيِّناتِبه آيتهاى روشن يا معجزهاى هويدا و ايشان به آن نگرويدند حق سبحانه دمار از ديار و روزگار ايشان برآوردفَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْپس نيست خداى كه ظلم كند بديشان يعنى بىارسال رسل و بىكفر و تكذيب ايشان را هلاك كندوَ لكِنْ كانُواو ليكن بودند كه بموجبات عقوباتأَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَبر نفسهاى خود ستم مىكردندثُمَّ كانَپس هستعاقِبَةَ الَّذِينَپس هست سر انجام آنان كهأَساؤُابد كردند يعنى كافر شدندالسُّواىنتيجه بدتر كه عقوبت و عذابست و گفتهاند سواى اسم جهنّم است چنانچه حسنى اسم بهشت است يعنى دوزخ عاقبت مشركان استأَنْ كَذَّبُوابسبب آنكه تكذيب كردهاندبِآياتِ اللَّهِبه آيتهاى خداى تعالى يعنى باور نداشتند قرآن را يا عبرت نگرفتند بدلائل قدرتوَ كانُوا بِهاو بودند كه بدان آيتهايَسْتَهْزِؤُنَاستهزاء مىكردنداللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَخداى تعالى مىآفريند خلق را از نطفهثُمَّ يُعِيدُهُپس ديگرباره زنده مىگرداند و برمىانگيزد بعد از مرگثُمَّ إِلَيْهِپس بسوى خدا و حكم اوتُرْجَعُونَبازگردانيده مىشوند و حفص رح بخطاب مىخواند يعنى بازگردانيده خواهيد شد .