21 / 36
و چون ببينند ترا كافران نمىگيرند ترا مگر به تمسخر ( مىگويند ) آيا اين شخص ياد مىكند يعنى به اهانت معبودان ما را و ايشان ياد خدا را منكرند ( 36 )
21 / 37
آفريده شد انسان از شتابى خواهيم نمود شما را نشانهائى خود پس بشتاب طلب مكنيد از من ( 37 )
21 / 38
و مىگويند كى خواهد بود اين وعده اگر راستگو هستيد ( 38 )
21 / 39
اگر بدانند كافران صورت حال آنوقت كه باز نتواند داشت از روى خويش آتش را و نه از پشتهاى خود و نه ايشان نصرت داده شوند ( 39 )
شرح
وَ إِذا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُواو چون ببينند ترا آنان كه نگرويدندإِنْ يَتَّخِذُونَكَفرانگيرند تراإِلَّا هُزُواًمگر مهزوّ به يعنى كسى كه با او استهزاء كنند مراد آنست كه ايشان باستهزاء ترا پيغمبر خوانند و با يكديگر گويندأَ هذَا الَّذِيآيا اين آن كس است كه پيوستهيَذْكُرُ آلِهَتَكُمْياد مىكند خدايان شما را به بدى و مذمتوَ هُمْو حال آنست كه كافرانبِذِكْرِ الرَّحْمنِبه ياد كردن خداى و او را يكى دانستن يا به قرآن يا بنام رحمنهُمْ كافِرُونَايشان ناگرويدگانند پس مستحق استهزاء و لائق سخريه ايشانندخُلِقَ الْإِنْسانُآفريده شده است انسانمِنْ عَجَلٍاز شتاب غايت مبالغه است يعنى از فرط استعجال و قلّت تانّى در امور گويا كه مخلوق از شتاب است و از جمله شتاب كارى او آنكه استعجال عذاب الهى مىكند چون نضر بن حارث تعجيل عقوبت مىكرد حق تعالى فرمود كهسَأُرِيكُمْزود باشد كه بنمائيم شما راآياتِينشانهاى عقوبت خود در دنيا كه واقعه بدر بود و در آخرت عذاب دوزخفَلا تَسْتَعْجِلُونِپس شتاب مكنيد مرا به خواستن آن و گفتهاند مراد از انسان آدم است عجل او آنكه چون روح بسر و چشم او درآمد نگاه كرد آفتاب را ديد كه بغروب نزديك است گفت يا رب تعجيل كن در اتمام خلق من پيش آنكه آفتاب غائب گرددوَ يَقُولُونَو مىگويند كافرانمَتى هذَا الْوَعْدُكى باشد اين وعده عذاب يا وعده قيامت كه با ما بگوئيدإِنْ كُنْتُمْاگر هستيد شماصادِقِينَراستگويان مخاطب حضرت پيغمبر ص و صحابه رض اواند حق سبحانه به ازاء گفتار ايشان فرمودلَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوااگر بدانند آنان كه كافر شدندحِينَ لا يَكُفُّونَهنگامى را كه بازندارند يعنى بازنتوانندداشتعَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَاز روىهاى خود آتش دوزخ راوَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْو نه از پشتهاى خود زيرا كه آتش احاطه كرده باشد ابدان ايشان راوَ لا هُمْ يُنْصَرُونَو نهباشند ايشان كه يارى داده شوند يعنى يارى كه عذاب از ايشان بازدارد نيابند جواب شرط محذوف است تقديرش چنين است كه اگر كافران بدانند چنين عذابى را تعجيل نهكنند بوقوع آن يا دانند صدق پيغمبر و بطلان قول خود را .