21 / 27
پيش دستى نمىكنند بر خدا به هيچ سخن و ايشان بفرمان وى كار مىكنند ( 27 )
21 / 28
مىداند آنچه در پيش روى ايشانست و آنچه پس پشت ايشانست و شفاعت نمىكنند الا براى كسى كه خدا خوشنود شده است ازو و ايشان از ترس وى مضطربانند ( 28 )
21 / 29
و هر كه بگويد از ايشان كه من خدايم بجز اللّه پس سزا دهيم او را دوزخ همچنين سزا مىدهيم ستمكاران را ( 29 )
21 / 30
آيا نديدند كافران كه آسمانها و زمين بسته بودند پس وا كرديم اينها را و پيدا كرديم از آب هر چيز زنده را آيا ايمان نمىآرند ( 30 )
شرح
لا يَسْبِقُونَهُپيشى نگيرند بر خداى تعالىبِالْقَوْلِبه سخن گفتن يعنى بىدستورى وى سخن نگويند مراد ازين سخن قطع طمع كافران است از شفاعت ملائكه يعنى ايشان بىاذن خداى تعالى شفاعت نتوانند كردوَ هُمْ بِأَمْرِهِو ايشان بفرمان خداىيَعْمَلُونَكار مىكننديَعْلَمُمىداند خداىما بَيْنَ أَيْدِيهِمْآنچه پيش ازين كردهاندوَ ما خَلْفَهُمْو آنچه پس ازين كنندوَ لا يَشْفَعُونَو درخواست نمىكنندإِلَّا لِمَنِ ارْتَضىمگر مر كسى را كه خداى بپسندد شفاعت او را يا كسى را كه به يگانگى حق اقرار كند ابن عباس رض فرموده كه شفاعت نكنند مگر كسى را كه گويد لا إله الا اللّه محمد ص رسول اللّه يعنى در دنيا كلمه طيّبه گفته و بدل تصديق داشته شفاعت بر ايشان واجب باشدوَ هُمْو فرشتگانمِنْ خَشْيَتِهِاز ترس عذاب و عقوبت الهىمُشْفِقُونَلرزان يا از مهابت و عظمت او ترسانندوَ مَنْ يَقُلْ مِنْهُمْو هر كه گويد از ملائكه يا سائر مخلوقاتإِنِّي إِلهٌبه درستى كه من خدايممِنْ دُونِهِبجز وىفَذلِكَپس آن قائلنَجْزِيهِپاداش دهيم او راجَهَنَّمَدوزخكَذلِكَهمچنين كه مدعى ربوبيت را جزا مىدهيمنَجْزِي الظَّالِمِينَپاداش خواهيم داد ستمكاران را به پرستش ايشانأَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُواآيا نديدند يعنى ندانستند آنان كه نگرويدندأَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَآنكه آسمانها و زمينهاكانَتا رَتْقاًبودند بسته يعنى مجتمع مراد آنست كه در حقيقت متحد بودندفَفَتَقْناهُماپس بازگشاديم ايشان را از يكديگر به تنويع و تميز يا آسمانها يكى بود او را بتحريكات مختلفه چندين فلك ساختيم و يك زمين را نيز باختلاف كيفيات احوال و طبقات چندين انواع گردانيديم يا ارض و سما با يكديگر ملتحم بودند يعنى بر هم چسپيده و ميان ايشان فرجه نبود هوا را به ميان درآورديم و ايشان را از هم جدا ساختيم در زاد المسير آورده كه از زمين شش طبقه اخراج كرديم تا هفت طبقه شد و از آسمان شش طبقه بيرون آورديم تا هفت طبقه گشتند و گفتهاند آسمان بسته بود از وى باران نمىآمد و زمين بسته بود از وى گيا نمىرست ما آن را بباران و اين را به گياه گشاده گردانيديموَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِو گردانيديم ما از آبكُلَّ شَيْءٍ حَيٍّهر چيزى كه زنده است يعنى همه حيوانات را از آب مخلوق ساختيم چه اعظم مواد ايشان آب است و احتياج ايشان به آب و انتفاع از ان بر همه كس ظاهر است يا از نطفه آفريديم يا آب را سبب حيات هر زنده ساختيم و كل براى اغلب است اينجا نه به جهت عمومأَ فَلا يُؤْمِنُونَآيا نمىگروند مشركان با وجود اين آيات واضحه و علامات لايحه .