2 / 215
سؤال مىكنند ترا كه كدام نوع خرج كردن خرج كنند بگو آنچه خرج كرديد از مال پس مادر و پدر را بايد و خويشاوندان را و يتيمان را و درويشان را و مسافران را و آنچه كنيد از نيكى پس هر آئينه خدا بوى داناست ( 215 )
2 / 216
لازم كرده شد بر شما جنگ و آن دشوارست شما را و شايد كه شما ناخوش داريد چيزى را حال آنكه وى بهتر باشد شما را و شايد كه دوست داريد چيزى را و حال آنكه وى بد باشد شما را و خدا ميدانند و شما نمىدانيد ( 216 )
شرح
يَسْئَلُونَكَمىپرسند ترا كهما ذا يُنْفِقُونَچه چيز نفقه كنند سؤالكننده عمرو بن جموح بود رض مردى بزرگ و توانگر از حضرت پرسيد كه مال چندين دارم چه نفقه كنم حق تعالى فرمودقُلْبگو اى محمد صلى اللّه عليه و آله و سلمما أَنْفَقْتُمْآنچه نفقه مىكنيد و اخراج مىنمائيدمِنْ خَيْرٍاز مالفَلِلْوالِدَيْنِپس براى مادر و پدر او بايد داد سؤال از وجه نفقه بود و جواب در بيان مصرف آمد كه اهتمام بدان بيشتر است زيرا كه نفقه وقتى معتد به باشد كه به محل خود واقع شود و از جمله مصارف نفقه والدين اهم استوَ الْأَقْرَبِينَو خويشان نزديك كه وارث نباشند چه آن صله رحم استوَ الْيَتامىو بىپدران خوردسال كه قادر نباشند بر اكتساب نفقاتوَ الْمَساكِينِو درويشان كه چاره معيشت خود ندارندوَ ابْنِ السَّبِيلِو راهگذريان و مهمانانوَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍو آنچه بكنيد از نيكوئى با هركسى كه باشدفَإِنَّ اللَّهَپس به درستى كه خداىبِهِ عَلِيمٌبه آن چيز دانا است و بر آن جزا خواهد دادكُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُفرض شد بر شما كارزار كردن با دشمنان دين و نزد محققان قتال بر نفس و شيطان است زيرا كه عظيمترين دشمنان اينانند و اين قتال را شما سخت مكروه مىدانيد چرا كه نفس را خوردنى خوش و خوابيدن و لباس اعلى پوشيدنى خوش مىنمايد و نخواهد كه در گذشته روى به بندگى آرد خود را يكى ازين بندگان حق شمارد پس خلاف نفس بر شما مكروه است و حال آنكه خلاف نفس بر شما بهتر است از عبادت صد سالوَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْو آن قتال مكروه است مر طبع شما را و شاق است بر نفس شما و اين كراهيت نه فرمان خداى را بوده بلكه مقتضاى طبع بشرى آن است كه تلف مال و هلاك نفس را كاره باشدوَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاًو شايد كه شما مكروه داريد چيزى را به نفرت طبيعت خودوَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْحال آنكه آن نيكوئى باشد شما را چون غزو كه مكروه مىشماريد و نيكوئى شما در آنست هم بحسب دنيا از ظفر و غنيمت و قهر اعدا و اعزاز دين و هم به جهت آخرت از رتبه شهادت و نعيم مخلّد و درجات عليّينوَ عَسى أَنْ تُحِبُّواو شايد آنكه دوست داريدشَيْئاًچيز را از روى كسالت طبع كه آن تخلف است از جهادوَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْو آن بدى باشد مر شما را هم در دنيا بتحمل ذل و غلبه اعدا و هم در آن سراى بحرمان از ثواب غزو و بعد از درجه شهداوَ اللَّهُ يَعْلَمُو خداى مىداند مصلحت شماوَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَو شما آن را نمىدانيد -