2 / 219
سؤال مىكنند ترا از شراب و قمار بگو درين هر دو گناه سخت است و نفعهاست مردمان را يعنى در دنيا و گناه اين هر دو سختترست از نفع آنها و سؤال مىكنند ترا چه چيز خرج كنند بگو خرج كنيد زياده را همچنين بيان مىكند خدا براى شما آيتها تا باشد كه شما تامل كنيد ( 219 )
2 / 220
در مصلحت دنيا و آخرت و سؤال مىكنند ترا از يتيمان بگو بصلاح آوردن كار ايشان بهتر است و اگر مشاركت كنيد با ايشان پس ايشان برادران شمااند و خدا مىداند تباهكار را از صلاحكار و اگر خدا خواستى سخت گرفتى شما را هر آئينه خدا غالب استوار كار است ( 220 )
شرح
يَسْئَلُونَكَمىپرسند ترا اى محمدعَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِاز تناول خمر و مباشرت قمار جمعى از اكابر صحابه رض چون عمر بن الخطاب و معاذ بن جبل رض به آن حضرت ص گفتند كه فتوى ده ما را در خمر كه زائلكننده عقل است و در قمار كه سبب سلب مال است و در آن زمان خمر حلال بود حق سبحانه فرمودقُلْ فِيهِمابگو درين هر دوإِثْمٌ كَبِيرٌگناهى بزرگ استوَ مَنافِعُ لِلنَّاسِو منفعتها است مر مردمان را و منافع خمر يا بدنى بوده باشد چون اشتعال حرارت غريزى و هضم طعام يا خلقى چون تواضع متكبران و سخاوت ممسكان و جرأت بيدلان يا مالى چون سود فراوان در بيعوشراى آن و فوائد ميسر توسعه بوده است بر درويشان چه رسم جاهليت آن بود كه زر قمار بر مساكين قسمت مىكردند و در حقائق سلمى آورده كه اثم كبير است در اشتغال بدانها و منافع للناس در ترك آنهاوَ إِثْمُهُماو گناه خمر و قمارأَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمابزرگتر است از نفع آنهاوَ يَسْئَلُونَكَو مىپرسند ترا اى محمدما ذا يُنْفِقُونَچه چيز نفقه كنند عمرو بن جموح رض نوبت اول سؤال كرد و جواب در تعيين مصارف نازل شد ديگرباره گفت يا رسول اللّه دانستم كه صدقه به كه مىبايد داد اما نمىدانم كه چه دهم جواب آمد كهقُلِ الْعَفْوَبگو آنچه فاضلتر آمد از نفقه خود و عيال و نزد بعضى از علما حكم اين آيت به آيت زكات منسوخ استكَذلِكَهمچنانكه احكام انفاق بيان كرديُبَيِّنُ اللَّهُبيان مىكند و روشن مىگرداند خداىلَكُمُ الْآياتِبراى شما نشانهاى مهربانى خويشلَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَباشد كه شما تفكر كنيدفِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِدر كار اين سراى و آن سراى يعنى دل بر دنيا منهيد و آخرت را به هيچروى از دست مدهيد سلمى رح فرموده كه تفكّر در دنيا و آخرت آن است كه بداند كه ايشان قاطعان راهاند قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم الدنيا حرام على اهل الآخرة و الآخرة حرام على اهل الدنيا و هما حرامان على اهل اللّه بيتدنيا و عقبى حجاب عاشق است * ميل ايشان كى ز عاشق لائق استوَ يَسْئَلُونَكَو مىپرسند ترا اى محمدعَنِ الْيَتامىاز كيفيّت به معيشت با يتيمان در اسباب نزول آمده كه چون تهديد خوردن مال يتيم به آيت و لا تقربوا مال اليتيم نازل شد آنها كه قيم اموال ايشان بودند و در آن بمعاملات تصرف مىنمودند جهت برائت ذمه خود خواستند كه از قيام مهمات ايشان بر طرف روند صورت حال بعرض سيد عالم رسانيدند حق سبحانه فرمود كهقُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْبگو باصلاح آوردن حال و محافظت كردن مال ايشانخَيْرٌبهتر است از تجنب از ايشان آوردهاند كه جمعى طعام ايتام جدا پختندى و از جلوس بر فراش ايشان احتراز نمودندى و به هيچ نوع راه مخالطت با ايشان نكشودندى حق تعالى فرمودوَ إِنْ تُخالِطُوهُمْو اگر با ايشان بياميزيد و طعام خود را با طعام ايشان خلط كنيدفَإِخْوانُكُمْپس ايشان برادران شمااند در دينوَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَو خداى مىداند تباهكننده مال ايشان رامِنَ الْمُصْلِحِاز اصلاح و بنده كار ايشانوَ لَوْ شاءَ اللَّهُو اگر خواستى خداى تعالىلَأَعْنَتَكُمْبه آئينه شما را در رنج افكندى و كار بر شما تنگ گرفتى بهآنكه مخالطت با يتيمان حرام كردىإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌبه درستى كه خداى غالب است و قادر بر اعناتحَكِيمٌداناست در آنچه كرد از ترك اعنات -