مگر كسانى كه داده شد بديشان كتاب يعنى امت دعوت بعد از آنكه آمد به ايشان نشانها از جهت حسد در ميان خويش پس راه نمود خدا مؤمنان را به آن حق كه اختلاف كردند در وى به ارادهء خود و خدا راه مىنمايد كسى را كه خواهد بسوى راه راست ( 213 )
2 / 214
آيا پنداشتيد اى مردمان كه درآئيد بهشت حال آنكه هنوز پيش نيامده است شما را حالت آنان كه گذشتند پيش از شما رسيد به ايشان سختى و محنت و جنبانيده شدند تا آنكه مىگفت پيغامبر و كسانى كه ايمان آوردند با وى كى باشد يارى دادن خدا آگاه شو كه هر آئينه يارى دادن خدا نزديكست ( 214 )
شرح
إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُمگر آنان كه كتابها بديشان داده بودند از يهود و نصارى كه ايشان تبديل و تحريف مىكردندمِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُاز پس آن كه آمد بديشانالْبَيِّناتُمعجزهاى روشن و حجتهاى هويدا و خلاف ايشان نه از روى تدين بود بلكهبَغْياً بَيْنَهُمْاز جهت حسد كه ميان ايشان هست يا از روى ستمكارىفَهَدَى اللَّهُپس راه نمود خداىالَّذِينَ آمَنُواآنان را كه ايمان آوردهاندلِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِبدان چيزى كه اختلاف كردند در انمِنَ الْحَقِّاز حق ، بيان مختلف فيه است يعنى حق سبحانه مؤمنان را به حق مختلف فيه راه نمودبِإِذْنِهِبعلم و ارادت و امر خود اين اختلاف در امر قبله بود كه بعضى روى بمشرق آوردند و بعضى به مغرب خداى راه نمود كرد مؤمنان را به كعبه كه وسط است يا مخالفت در افضل ايّام هفته نمودند يهود شنبه و نصارى يكشنبه اختيار كردند حق تعالى اين امت را به جمعه كه فاضلترين روزها است راه نمودوَ اللَّهُ يَهْدِيو خداى راه مىنمايدمَنْ يَشاءُهر كرا مىخواهدإِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍبسوى راه راست كه آن راه انبياء و اولياستأَمْ حَسِبْتُمْآيا مىپنداريد اى مهاجران كه ترك خانومان گرفتهايد و در محنت فاقه و كربت غربت گرفتاريدأَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَآنكه به بهشت درآييدوَ لَمَّا يَأْتِكُمْو نيامد بشمامَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْامانند آنان يعنى محنت آنها كه گذشتهاندمِنْ قَبْلِكُمْاز پيش شما يعنى پيغمبران و صديقان و متابعان ايشان محصل آيت آنست كه مىپنداريد كه رايگان به بهشت رويد و بشما نرسيده آنچه دوستان خدا پيش ازين كشيدهاندمَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُبديشان رسيد سختى و ناكامى و درويشىوَ الضَّرَّاءُو بيمارى و شكستگى و گرسنگى نقل است كه ميان مكّه و طائف هفتاد پيغمبر را يافتند كه سبب موت ايشان گرسنگى بوده و در حديث آمده كه سختترين بلاها متوجه انبيا است و نكته ما اوذى نبى مثل ما اوذيت مؤيد اين قول است مثنوىزان بلاها كانبيا برداشتند * سر بچرخ هفتمى افراشتندهر كه در راه محبت پيشتر * بر دل او بار محنت بيشترپس انبياء و مؤمنان به محنت گذارانيدندوَ زُلْزِلُواو از جاى برانگيخته شدند از بسيارى بلاها كه بديشان مىرسيدندحَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُتا آنكه گفت پيغمبر ايشانوَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُو گفتند آنان كه ايمان آورده بودند با آن پيغمبران يعنى گفتند باتفاق اومَتى نَصْرُ اللَّهِكى باشد يارى دادن خداى ما را و ظفر دادن ما بر خصمان التماس تعجيل نصرت مىكردند نه آنكه بر سبيل شك فرمودند حق سبحانه برسول ايشان پيغام دادأَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِبدانيد كه يارى دادن خداى مؤمنان را ،قَرِيبٌنزديك است