و هفت روز وقتى كه بازگرديد از سفر اين يك ده تمام است اين حكم آن راست كه نباشد قبيلهء وى باشندهء مسجد حرام و حذر كنيد از خدا و بدانيد كه خدا سخت عقوبت است ( 196 )
2 / 197
حج موقت است به ماههاى دانسته شده پس هر كه لازم كرد بر خود درين ماهها حج را يعنى احرام بست پس مخالطت زنان جائز نيست در حج و نه بدكارى و نه با هم مناقشه كردن در حج و هر چه مىكنيد از نيكى مىداند او را خدا و توشه همراه گيريد هر آئينه بهترين فوائد توشه پرهيزگارى است و از من بترسيد اى خداوندان خرد ( 197 )
شرح
وَ سَبْعَةٍو روزه داشتن هفت روز ديگرإِذا رَجَعْتُمْچون بازگرديد به وطن خودتِلْكَاين ايام يعنى سه و هفتعَشَرَةٌ كامِلَةٌده عدد تمام است اين قيد براى تاكيد است و زيادتى اهتمام باتمام آنذلِكَاين حكم هدى يا صيام يا تمتع و قرانلِمَنْمر كسى راست كهلَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ، نباشد اهل او يعنى نباشد ساكن مكهحاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِمجاور مسجد حرام يعنى آفاقى باشد نه مكى چه آفاقيان در اشهر حج بهر دو عبادت متمتع مىتوانند شد و اهل حرم در غير ازمنه حج به عمره احرام مىتوانند گرفت پس ايشان را قران و تمتع نباشد و اين قول امام اعظم رح استوَ اتَّقُوا اللَّهَو بترسيد از خداى و بر آنچه در باب حج صادر شده محافظت نمائيدوَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَو بدانيد آن كه خداىشَدِيدُ الْعِقابِسخت عقوبت است بر كسى كه حفظ امر و نهى نهكندالْحَجُّزمان حجأَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌماههاى معروف و مشهوراند يعنى شوال و ذوالقعده و نه روز از ذوالحجه و شب نحر تا صبح بمذهب امام شافعى رح و امام اعظم رح روز نحر را نيز در شمار آوردهفَمَنْ فَرَضَپس هر كه فرض گرداند بر خودفِيهِنَّ الْحَجَّدرين ماهها حج را به تلبيه و سوق هدى بمذهب حنفى و به نيت احرام بقول شافعىفَلا رَفَثَنفى است بمعنى نهى يعنى بايد كه از جماع و ملاعبت با نسوان پرهيز كند يا كلام بيهوده نگويدوَ لا فُسُوقَو از حد شرع در نگذرد و ارتكاب محظورات نهكندوَ لا جِدالَو بايد كه جدال و جنگ نهكند با خادمان و رفيقان و خصومت نورزدفِي الْحَجِّدر ايام حج قريش با يكديگر مجادله مىنمودند در منى و هريك مىگفتند حج من تمامتر است اين حكم فرود آمد كه جدال مكنيدوَ ما تَفْعَلُواو آنچه مىكنيدمِنْ خَيْرٍاز نيكوئىيَعْلَمْهُ اللَّهُمىداند آن را خداوَ تَزَوَّدُواو توشه برگيريد قومى از قافله يمن بىزاد و راحله قصد حج كردندى و در مكه اظهار احتياج نموده از اهل قافله چيزى طلبيدندى حق تعالى فرمود كه توشه برداريد تا بر دل مردم گران نباشدفَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوىپس بهترين توشهها پرهيز كردن است از طمع و ترك تشويش دادن مردم و سؤال نكردن از ايشان و نزد عرفا درين آيت اشارت به تزود و به توشه گرفتن در سفر آخرت است و بهترين زادى در آن پرهيزگارى است امام قشيرى رح فرمود كه تقوى عوام دور شدن است بتن از لوث گناه و تقوى خواص اجتناب است بسر از مشاهده ما سواى اللّه و حقيقت آنست كه بىتوشه در راه عشق بسر نتوان برد و بيزار شوق و مرحله محبت طى نتوان كرد بيتزاد راه عاشقان درد است و روى زرد و آه * راه زين گونه استبسم اللّه كه دارد عزم راهوَ اتَّقُونِو بترسيد از منيا أُولِي الْأَلْبابِاى خداوندان عقل -