2 / 195
و خرج كنيد در راه خدا و ميفگنيد خويشتن را بسوى هلاك و نيكوكارى كنيد و هر آئينه خدا دوست مىدارد نيكوكاران را ( 195 )
2 / 196
و تمام كنيد حج و عمره براى خدا پس اگر بازداشته شويد لازم است آنچه سهل باشد از قربانى و متراشيد سرهاى خود را تا آنكه رسد قربانى به جايش پس هر كه باشد از شما بيمار يا او را رنجى باشد در سر او پس لازم است عوض آن روزه يا صدقه يا قربانى پس چون ايمن شديد پس هر كه بهرهور شد بسبب اداى عمره تا وقت حج پس لازم است آنچه سهل باشد از قربانى پس هر كه نيابد لازم است روزه داشتن سه روز در وقت حج
شرح
وَ أَنْفِقُواو نفقه كنيد اى توانگرانفِي سَبِيلِ اللَّهِدر راه خداى كه جهاد استوَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْو ميفگنيد خود را به دستهاى خودإِلَى التَّهْلُكَةِبه ورطه هلاكت يعنى بخل مكنيد كه مؤدى بهلاك دل است كه البخيل بعيد من اللّه بعيد من الجنة قريب الى النار مثنوىبخل و خست مرد را رسوا كند * بلكه در چاه هلاكش افگندروى جنت را كجا بيند بخيل * بسته به افتاده اندر پاى پيلاسخيا را با جهنم كار نيست * جاى ممسك جز ميان نار نيستوَ أَحْسِنُواو نيكوئى كنيد با غازيانإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداىيُحِبُّ الْمُحْسِنِينَدوست دارد نيكوكاران راوَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَو تمام كنيد حج و عمره را يعنى مناسك و حدود و فرائض و سنن و آداب آن را به تمامى بجاى آريدلِلَّهِبراى خداى نه چون كفار كه طواف و تلبيه بنام بتان مىكنندفَإِنْ أُحْصِرْتُمْپس اگر بازداشته شويد به بيمارى و خوف دشمن و گم شدن قوت و گم شدن راحلهفَمَا اسْتَيْسَرَپس بر شما است آنچه ميسر شودمِنَ الْهَدْيِاز قربانى و آن را به منا بايد فرستاد كه محل ذبح است بقول امام اعظم رحوَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْو متراشيد سرهاى خود را يعنى از احرام بيرون مىآئيدحَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُتا وقتى كه برسد قربانىمَحِلَّهُبه محل او كه منى استفَمَنْ كانَ مِنْكُمْپس هر كه باشد از شمامَرِيضاًبيمار در وقت احرامأَوْ بِهِ أَذىًيا باشد او را رنجىمِنْ رَأْسِهِاز سر او چون صداع يا جراحت يا غلبه جنبندگان درو و بدين سبب ضرورت شود كه سر بتراشدفَفِدْيَةٌپس برو است فديه دادن ، در اسباب نزول آمد كه كعب بن عجره رض را وقتى كه محرم بود خزندگان روى بوى آورده بودند و چون مردم قحط ديده در كاسه سرش افتاده بودند حضرت صلى اللّه عليه و سلّم بدان اطلاع يافته فرمود كه سر بتراش و گوسپندى بكش و درويشان را بخوران گفت يا رسول اللّه بدان دسترس ندارم حكم صادر شد كه فديه دهدمِنْ صِيامٍاز روزه و بحديث مقرر شده كه سه روز روزه داردأَوْ صَدَقَةٍيا صدقه دهد و آن طعام دادن شش مسكين باشد هر يك را دو من از گندمأَوْ نُسُكٍيا قربانى دادنى آن گوسپندى استفَإِذا أَمِنْتُمْپس چون ايمن شويد از خوف عدو يا از مرضفَمَنْ تَمَتَّعَپس هر كه برخوردبِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّيعنى جمع كند ميان حج و عمره در سفر واحد بطريقه تمتع ببايد دانست كه حج و عمره يا بطريق افراد است كه اول به حج احرام گيرد و شرائط آن بجا آرد و چون حج تمام شد از حرم بيرون رفته به زمين حل و از آنجا به عمره إحرام گيرد و اعمال وى بجا آرد و نزد امام شافعى رح و امام مالك رح اين افضل است يا بطريق قران كه در وقت احرام نيت به حج و عمره كند و گويد لبيك به حج و عمرة معا و بر اعمال حج اقتصار كند كه عمره در او مندرج است چون وضو در غسل و نزد امام اعظم رح اين قسم فاضلتر است يا بوجه تمتع كه چون در موسم حج به ميقات رسد و احرام به عمره گيرد و به مكه درآمده از اعمال عمره فارغ شود و از احرام بيرون آيد و بمحظورات متمتع گردد آنگه از درون مكه يوم الترويه احرام گيرد به حج امام احمد رح اين قسم را اختيار فرموده و درين آيت مىگويد كه هر كه متمتع باشدفَمَا اسْتَيْسَرَپس برو است آنچه ميسّر شود از گاو يا گوسپند يا شترمِنَ الْهَدْيِاز قربانى شكر از آن را كه توفيق يافته در جمع ميان دو عبادتفَمَنْ لَمْ يَجِدْپس هر كه نيابد قربانى يعنى بر آن قادر نشودفَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍپس حكم روزه داشتن سه روز است پيوسته ناگسستهفِي الْحَجِّيعنى در ايام حج -