2 / 185
ماه رمضان آنست كه فرودآورده شد در وى قرآن راه نما براى مردمان و سخنان روشن از هدايت و از جدا كردن حق و باطل پس هر كه دريابد از شما آن ماه را پس البته روزه دارد آن را و هر كه بيمار باشد يا مسافر پس بر وى لازمست شمار آنچه فوت شد از روزهاى ديگر مىخواهد خدا بشما آسانى و نمىخواهد بشما دشوارى و مىخواهد كه تمام كنيد شمار را و به بزرگى ياد كنيد خدا را بشكر آنكه راه نمود شما را و تا باشد كه شما شاكر باشيد ( 185 )
2 / 186
و چون استفسار كنند ترا بندگان من از حال من پس هر آئينه من نزديكم قبول مىكنم دعاى دعاكننده وقتى كه دعا كند مرا پس بايد كه فرمانبردارى كنند براى من و بايد كه بگردند به من تا باشد كه راه يابند ( 186 )
شرح
شَهْرُ رَمَضانَاين روزها كه گفتيم ماه رمضانستالَّذِي أُنْزِلَآن ماهى را كه فروفرستادهشدهفِيهِ الْقُرْآنُدر آن قرآن يعنى ابتدائى نزول در ان بوده يا تمام قرآن در ماه رمضان از لوح محفوظ به آسمان دنيا فروآمده و از آنجا آيت آيت يا سوره سوره بر وفق مصالح بندگان نازل شده و از حكمتها در تخصيص روزه بدين ماه يكى اين گفتهاند كه چون درين اوقات اين كلمات كه غذاى ارواح است بشما فرستاديم پس از غذاى اشباح امساك لازم داريد و ما قرآن را منزل ساختيمهُدىً لِلنَّاسِدر حالتى كه راه نماينده است مردمان راوَ بَيِّناتٍو دلالتهاى روشن استمِنَ الْهُدىاز حلال و حراموَ الْفُرْقانِو از حدود و احكام و سائر شرائع دين كه جداكننده است ميان حق و باطلفَمَنْ شَهِدَپس هر كه حاضر باشدمِنْكُمُ الشَّهْرَاز شما اى مكلفان يعنى مقيم بلده بود در ماه رمضان يا هر كه دريابد از شما هلال شهر رافَلْيَصُمْهُپس بايد كه روزه دارد آن شهر راوَ مَنْ كانَ مَرِيضاًو هر كه بيمار باشدأَوْ عَلى سَفَرٍيا در سفر بود و افطار كندفَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَپس برو است قضاى آن روزه بعدد آن روزها از ايام ديگر تخيير مقيم كه در آيت اولى مذكورست به حكم اين آيت منسوخ شديُرِيدُ اللَّهُمىخواهد خداىبِكُمُ الْيُسْرَبشما آسانىوَ لا يُرِيدُو نمىخواهدبِكُمُ الْعُسْرَبشما دشوارى لا جرم مسافر و مريض را رخصت افطار دادوَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَو مىخواهد كه تا شما تمام كنيد روزهاى رمضان را يا ايامى را كه در ان بعذر مرض و سفر افطار كردهايدوَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَو با بزرگى ياد كنيد خداى را يا تكبير گوئيد در شب عيد فطر از وقت رويت هلال تا روز و از اول روز تا وقت اداى نماز عيدعَلى ما هَداكُمْبر آن راه كه نمود شما را بصوموَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَو تا مگر شما شكر گوئيد بر نعمت تيسير يا ايجاب ثواب روزه و تخصيص مزد او كه الصوم لى و انا اجزى به و از فضائل روزه يكى آنست كه او را از بندگان با وجود تعبد بدان سلب مىكند و به خود شرف اختصاص مىبخشد كه الصوم لى و مجازات آن را به حضرت خود اختصاص مىدهد كه انا اجزى به بيت هر چه بدان شرع بشارت ده است * از همه حرفى انا اجزى به استوَ إِذا سَأَلَكَو چون پرسند ترا اى محمدعِبادِيبندگان منعَنِّياز صفت من يا معامله من با ايشان در وقت دعافَإِنِّي قَرِيبٌپس من نزديك ام بعلم و اجابت ، صحابه رض گفتند كه خداى را چگونه بخوانيم و گويند اعرابى سؤال كرد كه يا رسول اللّه خداى به من نزديك است تا به او راز گويم يا دورست تا آواز بلند بردارم اين آيت نازل شد كه من به بندگان نزديكم و بهر نوع كه مرا بخواند بر من پوشيده نيستأُجِيبُاجابت مىكنمدَعْوَةَ الدَّاعِخواندن خواننده راإِذا دَعانِچون مرا بخواند حاجت او را روا مىسازم اگر خواهم يا سؤال آن موافق قضا بود يا خير بنده در اجابت آن بودفَلْيَسْتَجِيبُوا لِيپس بايد كه بندگان مرا اجابت كنندوَ لْيُؤْمِنُوا بِيو بايد كه بر ايمان به من ثابت باشند يا وثوق ايشان به اجابت متحقق باشدلَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَتا باشد كه به راه راست برآيند بعضى برانند كه مر او ازين عباد و اعيان روزهدارانند كه دعاى ايشان قرين اجابتست و آنكه قبل ازين آيت حكم روزهاى روزه و بعد ازين حكم شبهاى روزه بيان فرموده مؤكد اين قولست و در بدايت حال مسلمانان را در شبهاى رمضان تا اداى نماز خفتن يا خواب كردن زيادت اجازت مفطرات نبود جمعى از صحابه رض بهواسطه غلبه شهوت صبر نتوانستند كرد و مباشرت را در وقتى كه حرام بود مرتكب گشتند روز ديگر اين صورت به حضرت رسالتپناه رسيد
و اين آيت نازل شد كه