2 / 144
به تحقيق مىبينيم گشتن روى تو در جانب آسمان پس البته متوجه گردانيم ترا به آن قبله كه خوشنود شوى بوى پس متوجه گردان روى خود را به طرف مسجد حرام و هرجا كه باشيد متوجه گردانيد روىهاى خويش را به طرف وى و هر آئينه اهل كتاب ميدانند كه اين راستست از پروردگار ايشان و نيست خدا بىخبر از آنچه مىكنند ( 144 )
2 / 145
و هر آئينه اگر به يارى پيش اهل كتاب هر نشانهء هرگز پيروى نه كنند قبلهء ترا و نيستى تو پيروىكننده قبله ايشان را و نيستند بعض ايشان پيروىكننده قبلهء بعض ديگر را و اگر تو پيروى كنى خواهشهاى نفسانى ايشان را بعد آن چه آمده است به تو از دانش هر آئينه تو باشى آنگاه از ستمكاران ( 145 )
شرح
قَدْ نَرىبه درستى كه ما مىبينيمتَقَلُّبَ وَجْهِكَگردانيدن روى ترافِي السَّماءِدر جهت آسمان براى انتظار وحى اين آيت در امر تحويل قبله است سيد عالم از قول يهود كه مىگفتند محمد صلى اللّه عليه و على آله و سلم روى به قبلهء ما نماز بگذارد ملول شد و آرزو كرد كه قبلهء او كعبه باشد كه قبلهء ابراهيم ع و اقدم القبلتين است و درين باب با جبرئيل عليه السلام سخن گفت و جبرئيل متوجه مقام خود شد و سيد كائنات عليه افضل الصّلوات هر ساعت از پس وى به آسمان مىنگريست و منتظر وحى مىبود تا جبرئيل آمد و اين آيت آورد كه ما توجه ترا به آسمان مىديديمفَلَنُوَلِّيَنَّكَپس هرآئينه متوجه ساختيم تراقِبْلَةً تَرْضاهابه آن قبله كه تو مىخواهى و مىپسندىفَوَلِّ وَجْهَكَپس بگردان روى خود را مراد همه بدن استشَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِبسوى مسجد الحرام كه محيط است به خانهء كعبه روز دوشنبه منتصف رجب در سال دوم از هجرت حضرت خير البشر در مسجد بنى سلمه دو ركعت از ظهر گذارده بود كه اين حكم نازل شد هم در نماز روى از صخره گردانيده بميزاب كعبه توجه فرمود و آن مسجد به ذى القبلتين اشتهار يافت و بعد از تخصيص خطاب جهت تصريح بعموم حكم امتش را مىگويدوَ حَيْثُ ما كُنْتُمْو هرجا كه باشيد در بر و بحر و سهل و جبل و شرق و غرب چون خواهيد كه نماز گذاريدفَوَلُّوا وُجُوهَكُمْپس بگردانيد رويهاى خود راشَطْرَهُبسوى مسجد مذكوروَ إِنَّ الَّذِينَو به تحقيق آنان كهأُوتُوا الْكِتابَداده شد ايشان را توريتلَيَعْلَمُونَهرآئينه مىدانندأَنَّهُ الْحَقُّكه اين تحويل يا توجه درست و راست است و حكم آنمِنْ رَبِّهِمْاز پيش پروردگار ايشان است چه در توريت خواندهاند كه پيغمبر آخر الزمان به دو قبله نماز گذارد و آخر قبله كه بدان بماند كعبه استوَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍو خداى غافل نيستعَمَّا يَعْمَلُونَاز آنچه يهود مىكنند از انكار قبلهوَ لَئِنْ أَتَيْتَو به خداى كه اگر به يارى تو اى محمدالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَبراى آنان كه داده شدهاند كتاب را يعنى جهود و ترسابِكُلِّ آيَةٍبهر معجزى و نشانى يعنى اگر به يارى هر حجتى و برهانى كه از تو خواهند بر حقيّت توجه به كعبهما تَبِعُوا قِبْلَتَكَپيروى نكنند ايشان قبلهء تراوَ ما أَنْتَ بِتابِعٍو تو نيز نيستى متابعقِبْلَتَهُمْمر قبلهء ايشان راوَ ما بَعْضُهُمْو نيست بعضى از ايشانبِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍپى رونده و متابعتكننده قبلهء بعضى را چه جهت قبلهء نصارى شرقى است و از ان يهود غربى است و جمع ميان اين هر دو متعسر استوَ لَئِنِ اتَّبَعْتَو اگر پيروى كنى اى محمد بر سبيل فرضأَهْواءَهُمْآرزوهاى ايشان در باب قبلهمِنْ بَعْدِ ما جاءَكَاز پس آنكه آمد به تومِنَ الْعِلْمِاز دانستن آنكه قبلهء ابراهيم ع حق استإِنَّكَبه درستى كه تو باشىإِذاًآن هنگام كه متابعت ايشان نمائىلَمِنَ الظَّالِمِينَهرآئينه از جمله ستمكاران ظاهر خطاب راجع است به پيغمبر ص اما معنى آن راجع است به امت آن -