6 / 143
آفريد هشت قسم را از گوسپند دو قسم و از بز دو قسم يعنى نر و ماده از هريك بگو آيا اين دو نر حرام كرده است خداى تعالى يا اين دو ماه را يا آن را كه مشتمل شده است بر وى رحمهاى اين دو ماده خبر دهيد مرا بدانش اگر هستيد راستگو ( 144 )
6 / 144
و پيدا كرده از شتر دو قسم و از گاو دو قسم بگو آيا اين دو نر را حرام كرده است خدا يا اين دو ماده را يا آن را كه مشتمل شده است بر وى رحمهاى اين دو ماده آيا حاضر بوديد وقتى كه حكم كرد شما را خدا به آن پس كيست ستمكارتر از كسى كه بندد بر خدا دروغ تا گمراه كند مردمان را به غير دانش هر آئينه خدا راه نمىنمايد قوم ستمكاران را ( 145 )
شرح
ثَمانِيَةَ أَزْواجٍو از چهارپايان بيافريد هشت زوج را و زوج آن را گويند كه با جنس خود مزاوجت كند پس ذكر زوج انثى بود و انثى زوج ذكر و هر دو را نيز زوج مىگويند اما مراد آنست كه گفتيم و اين هشت زوج هشت فرداند هر يكى زوج ديگرىمِنَ الضَّأْنِاز آنچه پشم دارند و ايشان را ميش خواننداثْنَيْنِدو زوج يكى نر و ديگرى جفت اووَ مِنَ الْمَعْزِو از آنها كه موى دارند و ايشان را بز گوينداثْنَيْنِدو زوج يكى نر و ديگرى مادهقُلْبگو اى محمدآلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَآيا دو نر را حرام كرد خداىأَمِ الْأُنْثَيَيْنِيا دو ماده را از ايشانأَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِيا آن را حرام كرد كه مشتمل است بروأَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِرحمهاى دو ماده خواه آنچه در رحم است ماده باشد و خواه نرنَبِّئُونِيخبر دهيد مرابِعِلْمٍبامرى معلوم كه دلالت كند بر آنكه خداى كدام را حرام كرده استإِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَاگر هستيد شما راستگويان كه تحريم از نزديك اوستوَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِو از شتر دو زوج نر و مادهوَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِو از گاو نيز به همه منوال دو زوجقُلْبگو اى محمد صآلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَآيا هر دو ذكر را از شتر و گاو حرام كردأَمِ الْأُنْثَيَيْنِيا دو ماده را از ايشانأَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِيا آن را حرام ساخته كه گرفته است آن راأَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِرحمهاى هر دو مادهأَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَيا بوديد شما حاضران و مشاهدهكنندگانإِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذاآن هنگام كه وصيّت كرد خدا شما را بدان تحريم سبب نزول اين آيت آن بود كه عوف بن مالك به حضرت رسالت ص پناه آمد و گفت اى محمد ص حلال كردى آنچه پدران ما حرام كرده بودند حضرت فرمود آنچه پدران شما حرام كردهاند حرام نمىشود عوف گفت خدا حرام كرده است اين آيت نازل شد و حضرت رسالتپناه ص فرمود كه خدا ازواج ثمانيه را براى اكل و انتفاع آفريده است پس شما بعضى را چون بحيره و سائبه و وصيله و حام حرام مىگوئيد اين تحريم از قبل ذكر است يا از قبل انثى عوف ساكت شد پس فرمود اگر مىگوئيد تحريم بسبب ذكورت است پس جميع ذكور بايد كه حرام بود و اگر باعتبار انوثت است پس تمام اناث بايد كه در حرمت داخل باشند و اگر بهواسطه اشتمال رحم است بر جنين پس بايد كه همه حرام باشند چه در رحم يا ذكر است يا انثى پس حضرت ص فرمود كه اى عوف چرا سخن نمىگوئى گفت تو سخن گوئى تا من بشنوم حضرت اين آيت برو خواندفَمَنْ أَظْلَمُپس كيست ستمكارترمِمَّنِ افْتَرىاز ان كس كه افترا كندعَلَى اللَّهِ كَذِباًبر خداى دروغ را و نسبت دهد برو تحليل و تحريم اشيا رالِيُضِلَّ النَّاسَتا گمراه گرداند مردمان رابِغَيْرِ عِلْمٍبه بىدانشى مراد اكابر ايشانند كه قرار اين مهم متعلق به ايشان است يا عمرو بن يحيى كه مؤسس اين قاعده بود حضرت رسالتپناه مىفرمايد كه من او را ديدم در آتش دوزخ و اهل دوزخ از متن امعاى او در رنج بودندإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداىلا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَراه نمىنمايد گروه ظالمان را كه متدين بدين جاهليّتاند مشركان چون اين آيت شنيدند گفتند همه انعام حلال شد پس حرام كدام است آيت آمد .