يا مسافر يا بيايد يكى از شما از خلا جاى يا مساس كرده باشيد زنان را پس نيابيد آب را پس قصد كنيد خاك پاك را پس مسح كنيد ازان خاك به روى خود دوست خود نمىخواهد خدا كه مشروع كند بر شما مشقتى و ليكن مىخواهد كه پاك سازد شما را و تمام كند نعمت خود را بر شما تا شود كه شكرگزارى كنيد ( 6 )
5 / 7
و ياد كنيد نعمت خدا را بر خويش و پيمان خدا را كه عهد بسته است با شما به آن پيمان آنگاه كه گفتيد شنيديم و فرمانبردارى كرديم و بترسيد از خدا هر آئينه خدا داناست به آنچه در سينها باشد ( 7 )
5 / 8
اى مسلمانان متعهد حق اللّه باشيد گواهى دهندگان باشيد براستى و حمل نكند شما را دشمنى قومى بر ترك عدل
شرح
أَوْ عَلى سَفَرٍيا در سفر باشيدأَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْيا بيايد يكى از شمامِنَ الْغائِطِاز خلا جاى يعنى محدث باشدأَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَيا بسوده باشيد زنان را به مباشرت فاحشهفَلَمْ تَجِدُوا ماءًپس نيابيد آب را بعد از طلب يا ميان آب و شما حائلى باشد از دشمن و سبع كه از ان هلاك نفس متيقن باشد و يا آب در چاهى باشد و آلت استسقا يافته نشود يا مىفروشند و شما قيمت آن نداريدفَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباًپس قصد كنيد به خاك پاك و يا هر چيز كه پاك باشد از جنس زمين الا خاكسترفَامْسَحُواپس مسح كنيدبِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْرويهاى و دستهاى خود رامِنْهُاز ان خاك به دو ضربت يكى براى وجوه و يكى براى ايدىما يُرِيدُ اللَّهُنمىخواهد خدا در آنچه فرض كرد از غسل و وضو و تيمّملِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍتا بر شما تنگى فراگيردوَ لكِنْ يُرِيدُو ليكن مىخواهد خدالِيُطَهِّرَكُمْتا شما را پاك گرداند از احداث يا از گناه چه وضو كفارت ذنوبستوَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُو تا تمام گرداند نعمت خود راعَلَيْكُمْبر شما بهآنكه رخصت مىكند شما را در تيمملَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَتا شايد كه شما شكر گوئيد بر نعمتهاى او و صاحب بحر الحقائق فرمود كه معنى اين آيت به زبان اهل اشارت اينست كه چون برخيزيد از خواب غفلت و متوجه شويد به نمازى كه معراج شماست و در رجوع بمقام قرب پس رويهاى خود را كه بدان توجه به دنيا كردهايد بشويد به آب توبه و استغفار و دستها را پاك سازيد از تمسك بعلايق دارين و تعلق بما فى الكونين و مسح كنيد سرهاى خود را يعنى بذل كنيد نفسهاى خود را در راه حق و پاىها را از طين طينت به دو قيام به انانيت غسل دهيد و اگر شما را جنابت رسيده است از التفات به غير ما پس پاك سازيد نفوس را از معاصى و دلها را از رؤيت طاعات و اسرار را از ملاحظه اغيار و ارواح را از آرامش به غير ما و سر را از لوث وجود كه هيچ آلودگى از ان كثيفتر نيست و جودك ذنب لا يعلو له ذنب بيت اى به پندار وجود آلوده خود را پاك ساز * كين طهارت سالك ره را نمازى مىكندوَ اذْكُرُواو ياد كنيدنِعْمَةَ اللَّهِنعمتهاى خدا را كه انعام كردهعَلَيْكُمْبر شما باسلام و احكام و شرائع آنوَ مِيثاقَهُو ياد آوريد پيمان او راالَّذِي واثَقَكُمْ بِهِآنكه با شما پيمان بست به آن يعنى عهدى كه خدا بسته است با شما در روز الست يا ميثاقى كه در ليلة العقبه با حضرت رسالتپناه عليه السلام بستيد كه بر سمع و طاعت بيعت كرديدإِذْ قُلْتُمْچون گفتيدسَمِعْناشنيديم قول تراوَ أَطَعْناو فرمان برديم امر ترا و گفتهاند مراد بيعت رضوانست كه در تحت شجره واقع شده در عام حديبيّه و ذكر اين هر دو بيعت به محلش مذكور خواهد شدوَ اتَّقُوا اللَّهَو بترسيد از خدا در فراموشى نعمت و شكستن پيمان اوإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداعَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِداناست .
بهآنچه در سينهاى مخفى باشديا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوااى زمره مؤمنانكُونُوا قَوَّامِينَباشيد قيامكنندگان به حقلِلَّهِبراى خداشُهَداءَ بِالْقِسْطِگواهان به راستىوَ لا يَجْرِمَنَّكُمْو بران ندارد شما را يعنى نيار و شما راشَنَآنُ قَوْمٍدشمنى گروهى از مشركانعَلى أَلَّا تَعْدِلُوابر آن كه