اين همه فسقست امروز نااميد شدند كافران از دين شما پس مترسيد از ايشان و بترسيد از من امروز كامل كردم براى شما دين شما را و تمام كردم بر شما نعمت خود را و اختيار كردم اسلام را دين براى شما پس هر كه لاچار شود در گرسنگى غير مائل به گناه پس هر آئينه خدا آمرزنده مهربانست ( 3 )
5 / 4
سؤال مىكنند ترا چه چيز حلال كرده شد براى ايشان بگو حلال كرده شد براى شما پاكيزهها يعنى آنچه عرب پاكيزه دانند و آنچه آموخته باشيد او را از جانوران شكارى در حالتى كه شكار تعليمكنندگانيد مىآموزيد اينها را بعض آنچه اللّه تعالى شما را آموخته است پس بخوريد از آنچه نگاه داشتند براى شما و ياد كنيد نام خدا را بر آن و بترسيد از خدا هر آئينه خدا زود حسابكننده است ( 4 )
شرح
ذلِكُمْاين استقسامفِسْقٌبيرون رفتنست از دائره اسلام زيرا كه افتراست بر خدا اگر برب او را مىخوانند يا شرك اگر غير او را مىگويندالْيَوْمَامروز كه روز جمعه است و يا عرفهيَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوانااميد شدند كافرانمِنْ دِينِكُمْاز بطلان دين شما يا از رجوع شما بدين ايشانفَلا تَخْشَوْهُمْپس مترسيد از فتنه ايشانوَ اخْشَوْنِو بترسيد از من اين آيت نماز ديگر روز عرفه در حجة الوداع فرود آمد و آن حضرت بر ناقه عضباء سوار بود و بعد از نزول اين آيت هشتاد و يك روز بزيستالْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْامروز كامل گردانيدم براى شمادِينِكُمْدين شما را كه ديگر احكام او را رقم نسخ نخواهد بودوَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْو تمام كردم بر شمانِعْمَتِينعمت خود را كه حج گذاريد ايمن و مطمئن باشيد و هيچ مشركى با شما حج نگذاردوَ رَضِيتُو اختيار كردملَكُمُ الْإِسْلامَبراى شما اسلام رادِيناًدينى كه پاكيزهتر از همه دينهاستفَمَنِ اضْطُرَّپس هر كه بيچاره ماندفِي مَخْمَصَةٍدر گرسنگى و نايافت طعام و ازين محرمات كه مذكور شد بخوردغَيْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍدر حالتى كه مايل نباشد بسوى گناهى يعنى بتلذذ نخورد و يا زياده از سد رمق تناول نكندفَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌپس به درستى كه خدا آمرزگارست مر او را درين گناهرَحِيمٌمهربان برو كه با كل اين مقدار رخصت داد آوردهاند كه عدى بن حاتم و زيد الخيل طائى كه پيغمبر او را زيد الخير نام نهاد به خدمت آن حضرت ص آمده گفتند يا رسول اللّه ما در جائى باشيم كه باستظهار سگان و مرغان شكارى مهماندارى مىكنيم و سگان آل ذريحه و آل جويريه جانوران دشتى مىگيرند بعضى از آن جمله است كه درمىيابيم پيش از آنكه سگ هلاك كند ذبح مىكنيم و برخى آنست كه تا رسيدن ما سگ تلف كرده است
و حق سبحانه فرمود كه مردار حرام است حكم اين چگونه باشد آيت آمد كهيَسْئَلُونَكَاز تو مىپرسند كه از مطاعمما ذا أُحِلَّ لَهُمْچه چيزى حلال كرده شد بر ايشانقُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُبگو كه حلال كرده شد بر شما گوشتهاى پاكيزه كه بنام خدا ذبح كرده باشندوَ ما عَلَّمْتُمْو ديگر حلالست شكار آنچه تعليم دادهايدمِنَ الْجَوارِحِاز شكاركنندگان خواه از سباع چون سگ و يوز و خواه از طيور چون چرخ و باز و جز آنمُكَلِّبِينَدر حالتى كه شما مؤدب و معلميد ايشان راتُعَلِّمُونَهُنَّمىآموزانيد جانوران شكارى رامِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُاز آنچه خدا شما را آموخته است از طريق تاديب و آن چنانست كه از پى شكار روند وقتى كه خداوند سر دهد ايشان را و به خواندن او بازآيند و شكارى را نخورند و نگاه دارند ازوفَكُلُواپس بخوريد پاك و حلالمِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْاز ان چيزى كه جانوران شكارى نگاه داشتهاند براى شما و نخوردهاند و بعضى فقها در شكار مرغان شكارى اين شرط نهكردهاند چه تاديب طيور تا به اين حد متعذرستوَ اذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِو ياد كنيد نام خدا را بر آن چيز كه تعليم دادهاند در وقت ارسال او بجانب صيد و گفتهاندبسم اللّه اللهم .
اهد صدورنا بايد گفت وبسم اللّه نيز كفايت استوَ اتَّقُوا اللَّهَو بترسيد از خدا در تناول آنچه حرام كرده استإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِبه درستى كه خدا زود حساب است و از حلال و حرام سؤال خواهد كرد .