و گفتند اى پروردگار ما چرا نوشتى بر ما كارزار چرا زنده نگذاشتى ما را تا وقتى نزديك بگو بهرهمندى دنيا اندكست و آخرت بهترست كسى را كه پرهيزگارى كند و ستم كرده نخواهيد شد مقدار رشته ( 77 )
4 / 78
هرجا كه باشيد دريابد شما را مرگ و اگر باشيد در محلهائى محكم و اگر برسد به ايشان نعمتى گويند اين از نزديك خداست و اگر برسد به ايشان شدتى گويند ( اى محمد ص ) اين از نزديك تست بگو همه از نزديك خداست پس چه حال است اين قوم را نزديك نيستند كه بفهمند سخنى را ( 78 )
4 / 79
آنچه رسيد به تو از نعمت پس از خداست و آنچه رسيد به تو از محنت پس از نزديك نفس تست و فرستاديم ترا پيغمبر براى مردمان و بس است خدا حاضر ( 79 )
شرح
وَ قالُوا رَبَّناو گفتند اى آفريدگار مالِمَ كَتَبْتَبراى چه چيز واجب گردانيدىعَلَيْنَا الْقِتالَبر ما مقاتله كفّار رالَوْ لا أَخَّرْتَناچرا ما را نگذاشتى ايمن و فارغ نكردإِلى أَجَلٍ قَرِيبٍتا اجلى كه نزديك است به همه كس و اگر اين سؤال از منافقان صادر شده چندين عجب نيست و اگر از مؤمنان وقوع يافته باشد از روى خوف و بددلى سخنى گفته باشند و باز توبه كرده قولى آنست كه قومى از مؤمنان بعد از نزول آيت قتال منافق شدند و از جهاد تخلف ورزيدند اين سخن ايشان بود و اصح آنست كه سؤال را محمول بر تمناى تخفيف تكليف دارند نه بر وجه انكارقُلْبگو اى محمد مر اين ترسندگان را كه دل در دنيا بستهاند كهمَتاعُ الدُّنْياآنچه بدان تمتع مىگيريد از دنياقَلِيلٌاندك است در جنب آخرتوَ الْآخِرَةُو سراى آخرتخَيْرٌ لِمَنِ اتَّقىبهتر از دنيا و فاضلتر مر آن كسى را كه بپرهيزد از شرك يا از همه منكراتوَ لا تُظْلَمُونَو ستم رسيده نخواهيد شد اى مجاهدان يعنى از ثواب و درجات جهاد كم نخواهد كردفَتِيلًابه مقدار رشته كه بر دانه خرماست پس بوعده استيفاى ثواب مستظهر باشيد و از مرگ كه به ضرورت وقوع خواهد پذيرفت مينديشيد كه هيچ گردنى را ازين كمند رهائى ميسر نيست و در هيچ پناهى از حدوث اين واقعه خلاصى متصور نىأَيْنَما تَكُونُواهرجا كه باشيد خواه در مدينه خواه در مكهيُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُدريابد شما را مرگوَ لَوْ كُنْتُمْو اگرچه باشيد شمافِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍدر حصارهاى محكم يا در كوشهاى آراسته يا در بروج دوازدهگانه فلك يعنى بهر حال و بهر جا آدمى را از مرگ چاره نيست رباعىاگر كاخ تو بر سپهر اعظم سازند * در كار تو چون سلسله در هم سازندهم عاقبت اين حجره فانى ترا * تركان اجل سراى ماتم سازندو حكيم سنائى مىفرمايد قدس سره بيتچه كنى خانه گل آبادان * دل من اينما تكونوا خوانچون درآيد اجل چه بنده چه شاه * وقت چون دررسد چه بام و چه چاهوَ إِنْ تُصِبْهُمْو اگر برسد منافقان راحَسَنَةٌنعمت بسيار و ارزانى يا ظفر بر دشمنان چنانچه در حرب بدر بوديَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِمىگويند اين نيكوئى از نزديك خداستوَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌو اگر برسد بر ايشان دست تنگى و قحط يا هزيمت چنانچه در واقعه احد رو نموديَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَگويند اين سختى از نزديك تو است اى محمدى و بسبب تدبيرات تو كه صائب نبوده در انوار فرموده كه چون حضرت رسالت پناه ص از مكه به مدينه هجرت فرمود و ميوهها در ان سال بر منوال سنه سابق نبود و نرخها رو به گرانى نهاد و منافقان و جهودان آن حال را نسبت بمقدم سرور عالم كردند حق سبحانه تكذيب قول ايشان را مىگويدقُلْ كُلٌّبگو اى محمد كه همه قبض و بسط و گرانى و ارزانى و هزيمت و غنيمتمِنْ عِنْدِ اللَّهِاز نزديك خداوندست و به ارادهء اوفَماپس چيست و چه حال استلِهؤُلاءِ الْقَوْمِمر اين گروه جهود و منافقان را كهلا يَكادُونَ يَفْقَهُونَنزديك نيستند كه فهم كنندحَدِيثاًسخنى را كه مشتمل است بر مواعظ ايشان يا آنكه نيستند كه سخنى دريابند بلكه چون بهايم كه مىشنوند و فهم نمىكنند و از بىفهمى ايشان است كه مىگويندما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍآنچه به تو رسد از غنيمت و فتحفَمِنَ اللَّهِپس از فضل خداوندستوَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍو آنچه به تو رسد از قتل و هزيمت اصحابفَمِنْ نَفْسِكَپس از نفس تو است و بعضى معنى آيت برين وجه فرود آرند كه اى انسان آنچه از نيكوئى به تو رسد از فضل و كرم خداوند است و هر ملائكه ترا پيش آيد بسبب گناهان تو استوَ أَرْسَلْناكَو فرستاديم ترالِلنَّاسِبراى همه آدميانرَسُولًافرستاده كه تبليغ احكام كنى نه مقدّرى كه اسناد حسنه و سيئه به تو كنندوَ كَفى بِاللَّهِو بسنده است خداشَهِيداًگواه به رسالت تو .