3 / 146
و بسا پيغمبر كه قتال كردند با كفار همراه او خداپرستان بسيار پس سستى نه كردند بسبب مصيبتى كه ايشان را رسيد در راه خدا و ناتوانى نكردند و بيچارگى نه نمودند و خدا دوست مىدارد صابران را ( 146 )
3 / 147
و نبود سخن اين خداپرستان بجز آن كه گفتند اى پروردگار ما بيامرز ما را گناهان ما را و از حد گذشتن ما در كار خود و استوار بكن پاى ما را و نصرت ده ما را بر قوم كافران ( 147 )
3 / 148
پس عطا كرد خدا ايشان را جزاى نيك در دنيا و جزاى نيك در آخرت و خدا دوست مىدارد نيكوكاران را ( 148 )
3 / 149
اى مؤمنان اگر فرمانبردارى كافران كنيد بازگردانند شما را بر پاشناهاى شما پس بازگرديد زيانكار شده ( 149 )
شرح
وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّو چندان از پيغمبران يعنى بسيار پيغمبران كه در راه حققاتَلَكارزار كردمَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌبا او بودند سپاه فراوان ، ربّى نام سپاهيست كه كم از هزار نباشد و در عين المعانى گويد ربى بمعنى ده هزار يا ربّى بمعنى ربانيست يعنى فقها و علما و حكما و اتقيا كه با پيغمبر خود بودندفَما وَهَنُواپس سستى نورزيدند اين پيغمبران و اصحاب ايشانلِما أَصابَهُمْبدانچه بديشان رسيد از محنتهافِي سَبِيلِ اللَّهِدر راه خدا و در جهاد با كفاروَ ما ضَعُفُواو ضعيف نگشتند از بسيارى حربوَ مَا اسْتَكانُواو فروتنى نهكردند با دشمنان تعريض منهزمان است و آنها كه التجا بابن ابىّ نموده از ابو سفيان خط امان مىطلبيدندوَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَو خدا دوست مىدارد صبركنندگان را بر جهادوَ ما كانَ قَوْلَهُمْو نبود قول ربانيان بعد از قتل نبىّ ايشان اگر واقع شدهإِلَّا أَنْ قالُوامگر آنكه گفتندرَبَّنَا اغْفِرْ لَنااى پروردگار ما بيامرزذُنُوبَناگناهان ما را كه سبب منع نصرت و قتل صاحب دعوت ما بودهوَ إِسْرافَناو درگذار از حد درگذاشتن ما رافِي أَمْرِنادر كار ماوَ ثَبِّتْ أَقْدامَناو استوار دار قدمهاى ما را در وقت مقاتله به اعداى دينوَ انْصُرْناو يارى ده ما راعَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَبر گروه ناگرويدگانفَآتاهُمُ اللَّهُپس بداد خدا ايشان را به بركت دعا و استغفار يا به سبب صبر بر مقاتله كفارثَوابَ الدُّنْياپاداش اين عالم يعنى نصرت بر دشمنان و دريافتن غنائموَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِو ديگر عطا كرد ايشان را نيكو پاداش آن عالم يعنى نعيم بهشت يا رضا و لقاوَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَو خدا دوست دارد نيكوكاران را يعنى صابران را و نزد محققان ثواب دنيا و آخرت اعراض است از هر دو و توجه به آفريدگار هر دو بيتمن فارغم از هر دو كون مرا وصل تو بس * اى خالق هر دو كون به فريادم رسيا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوااى گروه گرويدگانإِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوااگر فرمان بريد كافران را اين آيت در شان جمعيست كه از ابو سفيان طلب امان مىكردند و در كشاف آورده كه منافقان مؤمنان را مىگفتند كه اين زمان كه پيغمبر كشته شده و رايت دولت كفار استيلا يافت شما را ديگرباره بدين خود رجوع بايد كرد حق تعالى مىفرمايد اگر بفرمان منافقان كار كنيديَرُدُّوكُمْبازگردانند شما راعَلى أَعْقابِكُمْبر پاشنههاى شما يعنى بر كفر باز برندفَتَنْقَلِبُواپس آنگاه گرديد شماخاسِرِينَزيانزدگان در هر دو سرا پس فرمان دشمنان مبريد .