3 / 143
و هر آئينه شما آرزو مىكرديد مرگ را يعنى شهادت را پيش از آنكه ملاقات آن كنيد پس معاينه كرديد آن را و شما مىنگريستيد ( 143 )
3 / 144
و نيست محمد ص مگر پيغمبر هر آئينه گذشتهاند پيش از وى پيغامبران آيا اگر بميرد يا كشته شود برگرديد بر پاشناهاى خود يعنى مرتد شويد و هر كه برگردد بر پاشناهاى خود پس هيچ زيان نرساند خدا را و خدا ثواب خواهد داد شكرگزاران را ( 144 )
3 / 145
و نيست هيچ شخصى را كه بميرد الا به ارادهء خدا نوشته شده است مقيد بقيد وقت و هر كه خواهد جزاء دنيا بدهيمش از ثواب دنيا و هر كه خواهد جزاء آخرت بدهيمش از ثواب آخرت و نزديكست كه جزاى نيك دهيم شكرگزاران را ( 145 )
شرح
وَ لَقَدْ كُنْتُمْو به درستى كه شما بوديد كه از روى اشتياق لقاى الهىتَمَنَّوْنَ الْمَوْتَآرزو مىبرديد مرگ را يعنى شهادت رامِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُپيش از آنكه مشاهده كنيد اسباب آن را كه حربستفَقَدْ رَأَيْتُمُوهُپس بتحقيق بديديد آنچه مىطلبيديد از مقاتله كفاروَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَو حال آنكه شما مىنگريستيد بياران و برادران شما كه مقتول مىشدند يا نظر مىكرديد در پيغمبر عليه السلام و او را تنها گذاشته در خلاص خود مىكوشيديد آوردهاند كه چون حضرت صلى اللّه عليه و سلّم زخم خورده در ميان كشتگان نهان شد ابليس لعين صداى الا انّ محمّدا قد قتل در ميان خاص و عام افگند قومى از ضعفاى اهل اسلام خواستند كه رجوع بعبد اللّه ابى نموده التماس كنند كه از ابو سفيان براى ايشان خط امان بستاند و قوم ديگر بگريختند و بعد از آنكه آن حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم منهزمان را ملامت مىكرد كه چرا فرار بر قرار اختيار كرديد و پشت بميدان كارزار آورديد ايشان زبان عذر گشوده گفتند كه ما آوازه قتل تو شنيديم روزگار بر ما شوريده شد و از غايت ترس بگريختيم حضرت عزّت دفع عذر ايشان را آيت فرستادوَ ما مُحَمَّدٌو نيست محمد ص يعنى بنده ستوده منإِلَّا رَسُولٌمگر فرستاده از پيش منقَدْ خَلَتْبه درستى كه بگذشتهاندمِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُپيش از وى فرستادگانأَ فَإِنْ ماتَآيا اگر بميرد اين پيغمبرأَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْيا كشته گردد باز مىگرديد شماعَلى أَعْقابِكُمْبر پاشنههاى خود يعنى ترك جهاد مىكنيد يا مرتد مىشويدوَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِو هر كه برگردد و به پس بازرود بارتداد يا ترك جهاد گيردفَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَپس هرگز زيان نرساند بدان برگشتن خود خدا راشَيْئاًچيزى ، زيرا كه ورود مضار و منافع برو روا نيستوَ سَيَجْزِي اللَّهُو زود باشد كه جزا دهد خداالشَّاكِرِينَمر سپاسدارندگان راوَ ما كانَ لِنَفْسٍو نباشد و نسزد هيچ نفس راأَنْ تَمُوتَآنكه بميردإِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِمگر به مشيت خدا و فرمان او و نوشته است خدا اين حكم را در لوح محفوظكِتاباً مُؤَجَّلًانوشتنى زمان او پيدا كرده شده كسى پيش از آن نميرد و از آن نيز در نگذرد و درين آيت تحريض مسلمانان است در جهاد و دلير ساختن ايشان در معركه مقاتله با اهل عناد چه هر كه داند كه عمر او مقرر و اجل او مقدرست هرآئينه دلير خواهد شد در معارك مبارزت و شروع در مهالك حضرت مرتضى رض درين معنى دو بيت ست رباعىاى يومين من الموت افر * يوم لم يقدر ام يوم قد قدريوم لا يقدر لا ياتى الاجل * يوم قد قدر لا يغنى الحذررباعىدو روز حذر كردنت از مرگ روا نيست * روز كه قضا باشد و روز كه قضا نيستروز كه قضا باشد كوشش نكند سود * روز كه قضا نيست درو مرگ روا نيستوَ مَنْ يُرِدْهر كه خواهد به جهادى كه مىكندثَوابَ الدُّنْياپاداش اين جهاننُؤْتِهِ مِنْهابدهيم او را از دنيا آنچه مقدّر كردهايموَ مَنْ يُرِدْهر كه خواهد باعمال خودثَوابَ الْآخِرَةِجزاى آن جهانىنُؤْتِهِ مِنْهابدهيم او را آنچه خواهد و آرزو برد و در بهشتوَ سَنَجْزِي الشَّاكِرِينَو زود باشد كه ما پاداش دهيم شكرگويندگان را بر نعمت جهاد .