3 / 122
آنگاه كه خواستند دو فرقه از شما كه بزدلى كنند و خدا كارساز ايشان بود و بر خدا بايد كه توكل كنند مسلمانان ( 122 )
3 / 123
و هر آئينه خدا فتح داد شما را روز بدر و شما خوار بوديد پس بترسيد از خدا تا بود كه شكر كنيد ( 123 )
3 / 124
چون مىگفتى به مسلمانان آيا كفايت نخواهد كرد شما را كه امداد كند پروردگار شما بسه هزار كس از فرشتگان فرودآورده شده ( 124 )
3 / 125
بلى اگر صبر كنيد و پرهيزگارى نمائيد و بيايند كافران بسوى شما به اين جوش خود امداد كند شما را پروردگار شما به پنج هزار كس از فرشتگان نشانمند كرده ( 125 )
3 / 126
و نساخت خداى تعالى اين مدد را مگر براى مژده دادن شما و براى آنكه آرام گيرد دل شما به آن و نيست فتح مگر از نزديك خداى غالب استوار كار ( 126 )
شرح
إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ مِنْكُمْچون قصد كردند دو گروه از شما كه مسلمانانند بنو حارثه از اوس و بنو سلمه از خزرجأَنْ تَفْشَلاآنكه بددلى كنند و بازگردند بهوقتى كه ابن ابىّ بازگشتوَ اللَّهُو او حالست يعنى چگونه گريزند و بازگردند و حال آنكه خداوَلِيُّهُمايار و نگهدار اين دو گروه بودوَ عَلَى اللَّهِو بر خدا نه بر غير اوفَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَبايد كه توكل كنند گرويدگان تا ايشان را نصرت دهدوَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُو به درستى كه خدا نصرت داد شما رابِبَدْرٍبموضعى كه آن را بدر گويند و آن چاهيست منسوب ببدر بن كلدهوَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌو حال آنكه شما بوديد خوار در چشم دشمنان يعنى اندك مىنموديد و ايشان از حرب شما حسابى نه داشتندفَاتَّقُوا اللَّهَپس بترسيد از خدا و به كثرت مشركان و بازگشتن منافقان بددل مشويدلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَشايد كه توفيق يابيد و شكر گوئيد تا نعمت نصرت بر شما زياده گردد پس از نصرت مؤمنان در حرب بدر خبر مىدهد و مىگويد كه ياد كن آن وقت راإِذْ تَقُولُچون مىگفتىلِلْمُؤْمِنِينَمر آن گرويدگان را وقتى كه درمانده بودندأَ لَنْ يَكْفِيَكُمْآيا هرگز كفايت نمىكند و بسنده نيستأَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْآنكه مددگارى كند پروردگار شما شما رابِثَلاثَةِ آلافٍبسه هزار سوارمِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَاز فرشتگان فروفرستادگان از عالم بالا و بعضى برآنند كه وعدهء نزول اين سه هزار فرشته در روز احد بوده به شرط صبر و تقوى چنانچه مىفرمايدبَلىايجابست بعد از نفى يعنى مددگارى نمايدإِنْ تَصْبِرُوااگر صبر كنيد در جنگ دشمنوَ تَتَّقُواو بپرهيزيد از مخالفت قول پيغمبر عليه الصلاة و السلام كه در باب حرب گويد و اشهر بلكه اصح آنست كه صدر رسل روز بدر از حق سبحانه مدد طلبيد خداى تعالى فرشتگان فرستاد اوّل هزار فرشته پس از آن بسه هزار رسيد و آخر به پنج هزار چنانچه فرمودوَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْو بيايند بشما دشمنان شما از خشمناكى كه مر ايشان راست يا بر فور بيايند و هيچ درنگ نكنندهذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْاينست كه مددگارى مىكند شما را آفريدگار شمابِخَمْسَةِ آلافٍبه پنج هزار سوارمِنَ الْمَلائِكَةِاز فرشتگانمُسَوِّمِينَنشانكنندگان مر اسپان خود را و اين عادت مستمره است ميان مبارزان كه روز حرب علامت بر خود يا بر مركب خود بندند و نشان ملائكه در آن روز آن بود كه صوف سرخ بر پيشانى و اذناب اسپان بسته بودند يا خود را نشان كرده بودند به عمامههاى سفيد و طرّهاى آن از ميان دو كتف فروگذاشتهوَ ما جَعَلَهُ اللَّهُو نگردانيد خدا آن امداد يا انزال يا آن عددإِلَّا بُشْرى لَكُمْمگر مژدگانى مر شما را به زودى فتحوَ لِتَطْمَئِنَّو براى آنكه تا بيارامدقُلُوبُكُمْ بِهِدلهاى شما بوعده نصرتوَ مَا النَّصْرُو نيست يارى دادنإِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِمگر از نزديك خداالْعَزِيزِغالبى كه مغلوب نشودالْحَكِيمِحاكمى كه نصرت و خذلان او بر مقتضاى حكمت باشد .