89 / 8
كه آفريده نشد مانند آن در شهرها ( 8 )
89 / 9
و چگونه معامله كرد با قوم ثمود كه تراشيده بودند سنگهاى بزرگ را در وادى قرى ( 9 )
89 / 10
و چگونه معامله كرد با فرعون صاحب ميخها ( 10 )
89 / 11
همه جماعتها آنان كه سركشى كردند در شهرها ( 11 )
89 / 12
پس بسيار به عمل آورده در آنجا فساد را ( 12 )
89 / 13
پس بريخت بر سر ايشان پروردگار تو يكدفعه عذاب ( 13 )
شرح
الَّتِي لَمْ يُخْلَقْآن قبيله كه آفريده نشدمِثْلُهامانند ايشان در درازى قدر و بزرگى جسدفِي الْبِلادِدر شهرها و اشهر آنست كه ارم نام بلده عاديان است و ذات العماد صفت اوست يعنى شهر ارم خداوند بنائى بزرگ است چنان بناى كه مثل او در همه بلاد نبوده و قصّه آن بر سبيل اجمال آنست كه عبد اللّه بن قلابه بطلب شتر گمشده در صحراى عدن مىگشت در بيابانى به شهرى رسيد كه باره محكم داشت و حوالى آن قصور بسيار بود عبد اللّه به اميد آنكه كسى را بيند و احوال شتر خود را پرسد بدر حصار آمد درى ديد هر دو مصراعش مكلل بجواهر قيمتى و هيچكس را آنجا نيافت متحير شد و چون به شهر درآمد حيرتش بيفزود چه قصرها ديد بر ستونهاى زبرجد و ياقوت بنا كرده خشتى از زر و خشتى از نقره و فرشها بر همين و طيره بجاى سنگريزه مرواريدهاى آبدار ريخته و در حوالى هر قصرى آبهائى روان به روى آن لؤلؤ و مرجان و درختان بسيار تنههاى آن از زر و برگها از زبرجد و شكوفهها از سيم با خود گفت هذه الجنة التى وعد بها المتقون مصرعهاين چه منزل چه بهشت اين چه مقام است اينجاپس قدرى از ان جواهر برداشت و بر پشت بسته بيمن بازآمد مردمان آن گوهر را در دست او بديدند حمل بر يافتن گنجى كرده اين قصّه در زبانهاى مردم افتاد تا حدى كه حال او به معاويه رضى اللّه عنه كه در ان وقت حاكم شام بود اظهار كردند معاويه رض وى را طلبيد و تمام حكايت از اوّل تا آخر استماع فرمود پس او را بر مجلس بنشانيد و كعب الاحبار را طلبيد و پرسيد كه در دنيا شهرى هست كه بناى او از زر و نقره باشد و درختان او مكلل بجواهر كعب گفت آرى شهريست كه حق سبحانه او را در قرآن ياد كرده كه لم يخلق مثلها فى البلاد بيتشهرى چو بهشت از نيكوئى * چون قصر فلك به تازهروئىو آن را شداد بن عاد ساخته و او پادشاه عظيم قدر بوده و نهصد سال عمر داشته هرجا كه در عالم زرى و جوهرى بود همه را جمع كرده و صد قهرمان هر يكى با هزار نوكر فرستاد تا شهر ارم را ساختند و بسه صد سال باتمام رسيد ده سال ديگر به تهيه راه اشتغال نمود امر او ملوك عالم را جمع كرد و از دار السلطنت خود به تماشاى آن شهر متوجه شد يك شب راه ميان روى و آن بناى مانده بود كه حق سبحانه ملكى را فرستاد تا صيحه بر ايشان زد و همه بمردند و آن شهر از نظر مردم پوشيده شد و خواندهام در كتب سابق كه در زمان حكومت تو مردى كوتاه بالا سرخ رنگ سبز چشم كه بر روى او خالى بر گردن او علامتى باشد بطلب شترى بدانجا رسد و آن را بيند پس بازنگريست و ابن قلابه را ديد و گفت هو اللّه ذلك الرجلوَ ثَمُودَ الَّذِينَ جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِو ديگر چه كرد خداى تو بقوم ثمود آنان كه مىبريدند كوهها را براى مأواى خود بوادى قرىوَ فِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتادِو چه كرد بفرعون خداوند ملك قوى و لشكرهاى بسيار يا صاحب اوتاد كه نزد او بدان بازمىكردند يا مردم را بطريق چهار ميخ تعذيب مىنمودندالَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِآنان ازين سه گروه كه بجهل و غوايت از حد بندگى در گذشتند در شهرها كه حاكم بودندفَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسادَپس بسيار گردانيدند در ان شهرها تباهى را كه آن مخالفت بود با حق و ستمكارى بر خلقفَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍپس بريخت بر ايشان آفريدگار تو نوعى عذاب چون عرب صرب تازيانه را سختترين عذابها مىدانستند هر گونه از عذاب را نيز سوط مىگفتند حق سبحانه بقانون كلام ايشان عذابهاى خود را سوط گفت و گفتهاند درين كلمه اشعارست بهآنكه عذاب دنيا ايشان را به نسبت عذاب آخرت چون نسبت ضرب تازيانه است بضرب شمشير زيرا كه عذاب آخرت اشد و ابقى خواهد بود .