65 / 2
پس چون نزديك رسند مطلقات بميعاد خود پس نگاه داريد ايشان را بوجه پسنديده يا جدا شويد از ايشان بوجه پسنديده و گواه گيريد دو كس صاحب تقوى را از قوم خود و راست ادا كنيد شهادت را براى خدا اين حكم پند داده مىشود به آن هر كه مؤمن باشد به خدا و بروز آخر و هر كه بترسد از خدا پديد آرد براى او مخلصى ( 2 )
65 / 3
و رزق دهدش از آنجا كه گمان ندارد و هر كه توكل كند بر خدا پس خدا بس است او را هر آئينه خدا رسنده است بمراد خود هر آئينه ساخت است خدا هر چيز را اندازه ( 3 )
شرح
فَإِذا بَلَغْنَپس چون برسند زنانأَجَلَهُنَّبه مدّت خود يعنى زمان آخر عدّتفَأَمْسِكُوهُنَّپس نگاه داريد ايشان را يعنى رجعت كنيد با ايشان و امساك نمائيدبِمَعْرُوفٍبه نيكوئى كه حسن معاشرت و لطف مرافقت است و ديگرباره طلاق مدهيد جهت اضرار بديشانأَوْ فارِقُوهُنَّيا جدا شويد از ايشان و بگذاريدبِمَعْرُوفٍبه نيكى يعنى آنچه حق طلاق است از متعه و صداق ادا كنيدوَ أَشْهِدُواو گواه گيريدذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْدو خداوند عدل را از شما مسلمانان كه فاسق نباشند بر رجعت گواه شوند و اين امر ندب است و امام شافعى رح گويد واجبستوَ أَقِيمُوا الشَّهادَةَو اقامت شهادت كنيد اى گواهان بوقت حاجتلِلَّهِبراى طلب ثواب و رضاى خداىذلِكُمْاين اشهاد و اقامت شهادتيُوعَظُ بِهِپند داده مىشود به دومَنْ كانَ يُؤْمِنُهر كه هست كه مىگرددبِاللَّهِبه خدا و بهآنچه وى فرمودهوَ الْيَوْمِ الْآخِرِو بروز رستخيز و هر چه متعلق است به آن روزوَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَو هر كه بترسد از خداى تعالى و مرتكب مناهى نشود از ترس خداى تعالىيَجْعَلْگرداند و پديد آرد خداىلِلَّهِبراى اومَخْرَجاًبيرون شدنى يعنى خلاص يابد از اندوه دنيا و آخرت و يا هر كه بپرهيزد از حرام خداى براى وى برساند از وجه حلالوَ يَرْزُقْهُو روزى دهد وى رامِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُاز آنجا كه گمان نبرد و در شمار نيارد يعنى بخاطرش نگذرد نظماز سببهاى بگذر و تقوى طلب * تا خدا روزى رساند بىسببحق ز جاى بخشدت رزق حلال * كه نباشد در گمان و در خيالسبب نزول آيت آنست كه مشركان پسر عوف بن مالك را اسير گرفتند و پدر وى به نزديك پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم آمده گفت يا رسول اللّه پسرم به اسيرى گرفتار شد و مادر وى جزع بسيار مىكند و با اين همه فقر و فاقه به نهايت رسيده بر آنچه سدّ رمقى تواند بود قدرت نيست آن حضرت فرمود كه تقوى پيش گيرد شكيبا باش و تو و مادر او بسيار بگوئيد لا حول و لا قوّة الّا باللّه العلى العظيم عوف با زن خود بقول پيغمبر ص عمل نمودند اندك فرصتى را پسر عوف از قيد اهل شرك خلاص يافته و چهار هزار گوسفندان ايشان را رانده به سلامت به مدينه آمد و اين آيت نازل شد كه هر كه تقوى ورزد روزى حلال يابدوَ مَنْ يَتَوَكَّلْو هر كه توكل كندعَلَى اللَّهِبر خداى و كار خود بر او باز گذاردفَهُوَ حَسْبُهُپس خدا بسنده است او را در كفايت مهمإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداىبالِغُ أَمْرِهِرساننده است كار خود را به هرجا كه خواهد يعنى آنچه مراد حق سبحانه باشد ازو فوت نشودقَدْ جَعَلَ اللَّهُبه درستى كه گردانيده است خداى و پيدا كردهلِكُلِّ شَيْءٍبراى هر چيزى از فقر و غناقَدْراًاندازه كه از ان در نگذرد يا مقدارى از زمان كه پس نيفتد ابو ذر غفارى رضى اللّه عنه روايت كرده كه پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم فرموده كه من آيتى مىدانم كه اگر مردمان آن را گيرند يعنى بدان كار كنند همه ايشان را كفايت باشد پس آيت و من يتق اللّه يجعل له مخرجا خواند و چند نوبت اعاده فرمود و بناى اين آيت بر تقوى و توكّل است تقوى نفخه بوستان قرب است و از رتبه معيّت خبر دهد كه ان اللّه مع الذين اتقوا و توكل رائحه گلزار كفايت است و ازو بوى ريحان محبت ؟ ؟ ؟ ان اللّه يحب المتوكلين و بىاين دو صفت قدم در طريق تحقيق نتوان نهاد بيتسلوك راه معنى را توكل بايد و تقوى * توكل مركب راه است و تقوى توشه رهرودر وقتى كه حكم عدت مطلقات فرود آمد كه يتربصن بانفسهن ثلاثة قروء صحابه رض پرسيدند كه عدت زنانى كه حائض نشوند چيست آيت آمد .