59 / 7
آنچه عايد گردانيد خداى تعالى بر پيغامبر خود از اموال ساكنان ديهها پس خداى راست و پيغامبر را و خويشاوندان را و يتيمان را و فقيران را و راهگذرى را بيان فرموديم تا نباشد آن فى دستگردان ميان توانگران از شما و هر چه بدهد شما را پيغامبر ص بگيريد آن را و هر چه منع كند شما را ازان بازايستيد و بترسيد از خدا هر آئينه خدا سختكننده عقوبت است ( 7 )
59 / 8
آن فى فقيران هجرتكننده راست آنان كه بيرون كرده شد ايشان را از خانههاى ايشان و اموال ايشان مىطلبند
شرح
ما أَفاءَ اللَّهُآنچه بازمىگرداند خداىعَلى رَسُولِهِبر پيغمبر خودمِنْ أَهْلِ الْقُرىاز اموال و املاك اهل ديهها و شهرها كه بحرب گرفته نشودفَلِلَّهِپس مر خداى راستوَ لِلرَّسُولِو پيغمبر او راوَ لِذِي الْقُرْبىو مر خداوندان قرابت را به نسبت پيغمبر صوَ الْيَتامىو مر بىپدران محتاج راوَ الْمَساكِينِو درويشان راوَ ابْنِ السَّبِيلِو راهگذران را كه بىمال باشند علما برانند كه فى خاصه پيغمبر ص بوده و قسمت آن تعلق بوى داشته و در زمان حيات خود نفقه سنه اهل و عيال از ان مىفرمودهاند و باقى بر وجهى كه حق بوده قسمت مىنمودهاند و بعد از وفات آن حضرت ص بعضى علما حمل بر ظاهر آيت كرده به شش بخش منقسم سازند سهمى كه نامزد حق سبحانه است به عمارت كعبه و سائر مساجد صرف كنند و جمعى گويند نام خداى جل ذكره براى تعظيم است و آن را بر پنج سهم قسمت كنند و در سهم رسول اللّه ص اختلاف كردهاند بعضى گويند مصرف آن امام است و نزد برخى بمصالح مسلمانان صرف بايد كرد و بقول جمعى در سد ثغور و سلاح مجاهدان به كار بايد برد و در معالم آورده كه اهل جاهليت چون غنيمت گرفتندى مهتر ايشان ربعى برداشتى و از باقى نيز براى خود تحفه اختيار كردى و آن را صفى گفتندى و باقى را با قوم گذاشتى و توانگران قوم در قسمت آن بر درويشان حيف كردندى جمعى از رؤساى اهل ايمان در غنائم بنى النضير همين خيال بسته گفتند يا رسول اللّه ص شما ربع وصفى مغنم را برداريد و بگذاريد تا ما باقى را قسمت كنيم حق سبحانه آن را خاصه پيغمبر ص گردانيد و قسمت آن را بر وجهى كه مذكور شد مقرر ساخت و فرمود كه حكم فى پيدا كرديمكَيْ لا يَكُونَتا نباشد آن فىدُولَةًگردان دست بدستبَيْنَ الْأَغْنِياءِميان توانگرانمِنْكُمْاز شما كه زياده از حق خود بردارند و فقراء را اندك دهند يا محروم سازند چنانچه در زمان جاهليت بودوَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُو آنچه بدهد شما را پيغمبر از فى و غنيمتفَخُذُوهُپس فراگيريد آن را كه حق شما استوَ ما نَهاكُمْ عَنْهُو آنچه نهى كند شما را از ان مثل غلولفَانْتَهُواپس بازايستيد از ان و محققان برآنند كه حكم اين كلمات عام است و معنى وى هرچه امر فرمايد پيغمبر ص بدان آن را فراگيريد و فرمان بريد و هرچه نهى كند از ان بازايستيد كه امر و نهى او به حق است هر كه مرتكب امر او گردد نجات يابد و هر كه از نهى او اجتناب نهنمايد در ورطه هلاك افتد بيتآنكس كه شد متابع راى تو قد نجا * و آنكه خلاف امر تو ورزيد قد هلكوَ اتَّقُوا اللَّهَو بترسيد از عذاب خداى در مخالفت رسول اوإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداىشَدِيدُ الْعِقابِسخت عقوبت است بر مخالفان پيغمبر رالِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَو قسمت فى براى يتيمان و مسكينان و ابناى سبيل درويشان هجرتكننده استالَّذِينَ أُخْرِجُواآنان كه بيرون كرده شدهاندمِنْ دِيارِهِمْاز سراهاى ايشان كه در مكه داشتندوَ أَمْوالِهِمْو دور افتادند از مالهاى خوديَبْتَغُونَمىطلبند .