58 / 10
جز اين نيست كه راز گفتن بد از كار شيطانست تا اندوهگين كند مسلمانان را و نيست هيچ زيان رساننده به ايشان مگر به ارادهء خدا و بر خدا بايد كه توكل كنند مسلمانان ( 10 )
58 / 11
اى مسلمانان چون گفته شود شما را كه گشاده بنشينيد در مجلسها پس گشاده كنيد جاى را تا گشاده كند خدا براى شما هر مشكلى را و چون گفته شود برخيزيد پس برخيزيد تا بلند كند خدا مرتبههاى براى آنان كه ايمان آوردهاند از شما و آنان كه عطا كرده شده است ايشان را علم و خدا به آنچه مىكنيد خبردارست ( 11 )
شرح
إِنَّمَا النَّجْوىجز اين نيست كه راز گفتن باثم و عدوانمِنَ الشَّيْطانِاز وسوسه شيطان است كه در چشم شما مىآرايد و بر آن مىداردلِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُواتا اندوهگين گرداند مؤمنان راوَ لَيْسَو نيست شيطان و با تناجى اوبِضارِّهِمْ شَيْئاًضرر رساننده مؤمنان به چيزىإِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِمگر به دستورى خداى تعالى يعنى به مشيت و قضاى وىوَ عَلَى اللَّهِو بر خداى نه بر غير اوفَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَپس بايد كه توكل كنند مؤمنان و مهم خود با حق گذارند و از راز گفتن جهود و منافقان را حسابى برندارند كه كردار ايشان را مقدارى و اخبار ايشان را اعتبارى نيست بيتدگر بما سخن خشم و تندخوئى مگوى * كه اهل مجلس ما را از ان حسابى نيستجمعى از اهل بدر رض بمجلس رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم آمدند و بعضى از صحابه رض گرداگرد پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم فراگرفته بودند بدريان رض سلام كرده در ميان مسجد بر پا ايستادند و كس ايشان را جاى نداد و حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم فرمود كه قم يا فلان و يا فلان ايشان برخاستند و جاى باهل بدر بگذاشتند منافقان مجال يافته درين باب آغاز كنايت و شكايت كردند آيت آمد كهيا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوااى كسانى كه گرويدهايدإِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُواچون گفته شود شما را كه جاى فراخ كنيدفِي الْمَجالِسِدر مجلسها چون مجالس ذكر و تلاوت و نمازفَافْسَحُواپس جاى گشاده كنيد بر مردميَفْسَحِ اللَّهُتا گشاده گرداند خداىلَكُمْمر شما را در قبرها يا در بهشت يا سعت در منزلها بدهد شما را يا دلهاى شما را منشرع گرداند به ازاله تضايق و تزاحموَ إِذا قِيلَو چون گفته شودانْشُزُوامر شما را كه برخيزيد و برتر رويدفَانْشُزُواپس برخيزيد در موضح آورده كه جمعى در مجلس حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم مىنشستند و چون يكى را از ايشان به مهمى طلبيدندى نخواستى كه برخيزد و اين آيت نازل شد و در تفسير ماوردى مذكور است كه چون گويند برخيزيد شما به نماز جمعه يعنى ندا دردهند بشتابيديَرْفَعِ اللَّهُتا بردارد خداى تعالى درجها در بهشتالَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْآنان را كه گرويدهاند از شماوَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَو برمىدارد آنان را كه داده شدهاند علم با ايماندَرَجاتٍدرجها بالاى درجات مؤمنان كه بىعلم باشند زيرا كه مؤمن عالم افضل است از مؤمن بىعلم در كشف الاسرار از ابن مسعود رضى اللّه روايت مىكند كه اوزاعى رح را در خواب ديدم گفتم مرا خبر ده از عملى كه بهترين اعمال است تا بدان تقرب كنم گفت هيچ درجه بلندتر از درجه علماء نديدم و از ان گذشته درجه اندوهناكان اين خواب موافق اين آيت است و علماى دين را درجات بلندتر است هم در دنيا به مرتبه و شرف و وراثت انبياء عليهم السلام و هم در عقبى بفضل و قدر و موافقت با اصفياء از ابن مسعود رضى اللّه منقول است كه مؤمن عالم را درجههاى است بالاى مؤمن غير عالم كه ميان هر دو درجه مقدار دويدن اسپ تيزرو باشد شصت سال و در حديث ابى داود رح مذكورست كه فضل عالم بر عابد چون فضل قمر است در شبى كه بدر باشد بر سائر كواكب بيتمصابيح الانام بكل ارض * هم العلماء باللّه الكرامو نعم ما قاله رباعىرفعت آدمى بعلم بود * هرك را علم بيش رفعت بيشقيمت هر كسى به دانش اوست * ساز افزون بعلم قيمت خويشوَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَو خداى بهآنچه شما مىكنيدخَبِيرٌدانا است درين سخن بيم و اميد و وعد و وعيد همه است آوردهاند كه مردمان بسيار تردد مىكردند به حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم دراز مىگفتند و خبرها از هر نوع مىپرسيدند تا مهم بدان مرتبه رسيد كه آن حضرت به تنگ آمد اين آيت نازل شد كه .