3 / 63
پس اگر روى گردانيدند پس خدا داناست به تباهكاران ( 63 )
3 / 64
بگو اى اهل كتاب بيائيد بسوى سخنى مسلم در ميان ما و شما كه نپرستيم بجز خدا و شريك نسازيم با وى چيزى را و پروردگار نگيرد بعض از ما بعض ديگر را بجز خدا پس اگر روى گردانيدند پس بگوئيد كه گواه باشيد كه ما مسلمانيم ( 64 )
3 / 65
اى اهل كتاب چرا مكابره مىكنيد در باب ابراهيم و فرودآورده نشده است توريت و انجيل الا بعد ابراهيم آيا نمىفهميد ( 65 )
3 / 66
آگاه شويد شما اى قوم مكابره كرديد در آنچه شما را بوى دانش است پس چرا مكابره مىكنيد در آنچه شما را بوى دانش نيست و خدا مىداند و شما نمىدانيد ( 66 )
شرح
فَإِنْ تَوَلَّوْاپس اگر برگردند ترسايان دردى از مباهله برتابندفَإِنَّ اللَّهَپس به درستى كه خداعَلِيمٌ بِالْمُفْسِدِينَداناست بفساد تباهكاران وضع مظهر بجاى مضمر تنبيه است بر آنكه حقيقت فساد اعراضست از طرق توحيد بيتهر كه برين ره نرفت راه بجاى نبرد * هر كه ازين رخ بتافت روى رهائى نديدقُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِبگو اى اهل كتاب خطاب به ترسايان است قتاده رح مىفرمايد كه يهود مدينه نيز درين خطاب داخلاند و مضمون خطاب اينست كهتَعالَوْابيائيدإِلى كَلِمَةٍ سَواءٍبسوى سخن راستبَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْميان ما و شما يعنى كلمه كه مردم بايد كه در آن يكسان باشند و اينجا مراد از كلمه سه چيزستأَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَيكى آنكه نپرستيم مگر خدا را تعريض بر يهود و نصاراست در عبادت عزير ع و عيسى عوَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاًو دوم آنكه شريك نياريم به خدا چيزى را و شرك اين هر دو گروه ظاهر استوَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاًو سوم آنكه فرا نگيرد بعضى از ما بعضى ديگر راأَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِخدايان جز خداى تعالى يعنى اتخاذ ارباب از نصارى آن بود كه احبار خود را سجده مىكردند و مىگفتند از كمال رياضت اثر حلول لاهوت در ذات ايشان ظاهر است و اتخاذ ارباب از يهود اطاعت احبار ايشان بود در تحليل و تحريمفَإِنْ تَوَلَّوْاپس اگر برگردند اهل كتاب ازين كلمه عدلفَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَپس بگوئيد شما اى پيغمبر و اصحاب مر ايشان را كه گواه باشيد بهآنكه ما مسلمانيميا أَهْلَ الْكِتابِاى يهود و نصارىلِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْراهِيمَچرا شما هر دو گروه مخاصمه مىكنيد در دين ابراهيم ع و مدعاى يهود آن بود كه ابراهيم ع يهودى بود و ترسايان مىگفتند نصرانى بود حق تعالى فرمود كه چرا در دين او مجادله مىنمائيد و او را جهود و ترسا مىخوانيدوَ ما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَ الْإِنْجِيلُو حال آنكه فرستاده نشد توريت كه يهود بر شريعت او عمل مىكنند و نه انجيل كه نصارى حكم او را گردن دارندإِلَّا مِنْ بَعْدِهِمگر بعد از زمان ابراهيم ع و مقررست كه ابراهيم پيش از موسى ع بوده به هزار سال و قبل از عيسى ع به دو هزار سال و چون او برين دو پيغمبر و شريعت و امت ايشان مقدم بوده باشد اسناد يهوديت و نصرانيت به دو چگونه توان كردأَ فَلا تَعْقِلُونَآيا در نمىيابيد و تعقل سخن خود نمىكنيدها أَنْتُمْتنبيه مىكند كه گوش داريد كه شمائيدهؤُلاءِ حاجَجْتُمْآن گروه كه خصومت كرديد و حجت آورديدفِيما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌدر آن چيزى كه مر شما را بدان چيز دانشى هست يعنى نعمت محمد ص كه در توريت و انجيل خوانده بوديد و آن را تغيّر داديدفَلِمَ تُحَاجُّونَپس چرا حجت مىآريدفِيما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌدر آن چيزى كه نيست شما را به آن چيز دانش يعنى قصّه ابراهيم ع كه در كتاب شما نيست كه او يهودى بود يا نصرانىوَ اللَّهُ يَعْلَمُو خدا مىداند كه ابراهيم بر دين هيچ يك از شما نه بودهوَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَو شما نمىدانيد حقيقت حال او را .