48 / 16
بگو يا محمد پسگذاشتگان را از اعراب كه شما خوانده خواهيد شد بسوى كارزار قومى خداوند كارزار سخت كه جنگ كنيد با ايشان يا آنكه مسلمان شوند پس اگر فرمانبردارى كنيد بدهد خدا شما را مزد نيك و اگر روى گردان شويد چنان كه روى گردان شده بوديد پيش ازين عقوبت كند شما را به عقوبت دردهنده ( 16 )
48 / 17
نيست بر نابينا گناهى و نه بر لنگ گناهى و نه بر بيمار گناهى و هر كه فرمان برد خدا و رسول او را درآردش به بوستانها مىرود زير آن جويها و هر كه روى گردان شود عقوبت كند آن را به عقوبت درددهنده ( 17 )
شرح
قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَبگو مر اين بازماندگان رامِنَ الْأَعْرابِاز اهل باديهسَتُدْعَوْنَزود باشد كه خوانده شويدإِلى قَوْمٍبحرب گروهىأُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍخداوندان كارزار سخت كه اهل يمامهاند از متابعان مسيلمه كذاب يا قبائل عرب كه مرتد شدند بعد از وفات پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم يا هوازن و غطفان كه در حيات آن حضرت بوادى حنين حرب كردند و گفتهاند كه مراد اهل فارس و روماند ملخص آيت آنكه شما را به جنگ مردمى محارب مبارز خواهد خواند كه شماتُقاتِلُونَهُمْكارزار كنيد با ايشان و بكشيد ايشان راأَوْ يُسْلِمُونَيا مسلمان شوند اگر اين قوم مشرك يا مرتد باشند حكم ايشان قتل است يا اسلام و اگر غير ايشان است از اهل كتاب قتال است يا جزيه و بر ان تقدير اسلام بمعنى انقياد باشدفَإِنْ تُطِيعُواپس اگر فرمان بريد كسى را كه خواننده شما است بقتال آن گروهيُؤْتِكُمُ اللَّهُبدهد شما را خداى تعالىأَجْراً حَسَناًمزدى نيكو كه آن غنيمت است در دنيا و جنت در عقبىوَ إِنْ تَتَوَلَّوْااو اگر روى بگردانيد و پشت بر داعى كنيدكَما تَوَلَّيْتُمْهمچنانكه اعراض كرديدمِنْ قَبْلُپيش اين از سفر حديبيهيُعَذِّبْكُمْعذاب كند خدا شما راعَذاباً أَلِيماًعذابى دردناك در حق متخلفان چو اين همه وعيد واقع شد ضعفا و عجزه از مسلمانان انديشيدند كه ما بهواسطه عجز و ضعف از جهاد تخلف مىكنيم تا مآل حال ما بچه انجامد آيت آمد كهلَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌنيست بر نابينا گناهى اگر بحرب نرودوَ لا عَلَى الْأَعْرَجِو نه بر لنگحَرَجٌبزه است اگر از جهاد تخلّف كندوَ لا عَلَى الْمَرِيضِو نه بر بيمارحَرَجٌتنگى دائمى اگر بحرب نرود چه اينها معذوراندوَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَو هر كه فرمان برد خداى راوَ رَسُولَهُو فرستاده او را در جهاد و غير آنيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍدرآورد خدا او را در بهشتها و آنچنان بوستانها است كه پيوستهتَجْرِيمىرودمِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُاز زير مساكن بهشتيان جويهاوَ مَنْ يَتَوَلَّو هر كه اعراض كند از فرمان خداى و رسول اويُعَذِّبْهُعذاب كند خدا او راعَذاباً أَلِيماًعذابى كه درد آن منقطع نگردد و الم او منقضى نشود و آن عذاب حرمان است چه به مخالفت امر خداى از دولت لقا مهجور و به نافرمانى رسول ص از سعادت شفاعت محروم خواهند بود نعوذ باللّه من الحرمان بيتمسوز ز آتش حرمانيم كه هيچ عذاب * ز روى سوز و الم چون عذاب حرمان نيستآوردهاند كه چون حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم به حديبيه نزول فرمود خراش بن اميه رض را به مكه فرستاد تا ايشان را اعلام كند كه آن حضرت به عمره آمده و داعيه حرب ندارد و اهل مكّه خراش را از درآمدن و سخن كردن منع كردند آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم ثانيا ذو النورين رض را فرستاد او را در مكه نگاه داشتند و آوازه قتل او درافتاد پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم اصحاب را طلبيد ايشان بقول صحيح هزار و پانصد و بيست تن بودند و بيعت كردند بر آنكه با قريش قتال كنند و از حرب روى نتابند و در زير درخت سمره نشسته بود در كشاف آورده كه چون حضرت در زير درخت سمره قرار گرفت شاخى از ان بر پشت مبارك او فرود آمد عبد اللّه مغفل رض گويد كه من قائم بودم زير سر آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم آن شاخ را بدست گرفته از پشت مبارك وى برداشتم و صحابه بيعت كردند بر مرگ و قتل و آنكه مطلقا نگريزند حضرت ص فرمود كه شما امروز بهترين اهل زمانيد در معالم از جابر رض نقل مىكند كه پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم فرمود كه به دوزخ نرود يك كس از انها كه در تحت الشجرة بيعت كردند و اين را بيعت الرضوان گويند چه حق سبحانه ازين قوم خوشنود شد چنانچه مىفرمايد .