فقرا ( و نيازمندانى كه دين خود را به دنيا نمىفروشند ) و آنها كه به خاطر خدا تواضع مىكنند و ثروتمندانى كه بى منّت به مستمندان كمك مىنمايند و كسى كه در خلوت از خوف خدا گريه مىكند ! » . « 1 »
در بارهء ثمرات و آثار مثبت تواضع نيز روايات فراوانى از معصومين به ما رسيده است كه چند حديث پر معنى را در ذيل مىآوريم :
در حديثى از امام امير المؤمنين مىخوانيم : « ثَمَرَةُ التَّوَاضُعِ الَمحَبَّةُ وَ ثَمَرَةُ الْكِبْرِ الْمَسَبَّةُ ! ؛ ميوهء درخت تواضع محبّت است و ميوهء ( شوم ) تكبّر دشنام و ناسزاگويى مردم است ! » « 2 »
در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است : « بِخَفْضِ الْجَنَاحِ تَنْتَظِمُ الْامُورَ ! ؛ با تواضع و محبّت كارها نظم و سامان مىيابد ! » . « 3 »
روشن است كه نظم جامعه جز در سايهء همكارى و همدلى حاصل نمىشود و همكارى و همدلى مردم در صورتى ممكن است كه شخص مدير نخواهد خود را بر آنها تحميل كند و يا فخرفروشى كند و خود را برتر از ديگران قلمداد نمايد ، هميشه مديرانى موفّق هستند كه در عين قاطعيّت متواضع و پر محبّت باشند .
در حديث ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « التَّوَاضُعُ لَايَزِيدُ الْعَبْدَ الّا رَفْعَةً فَتَوَاضَعُوا يَرْفَعْكُمُ اللَّهُ ! ؛ تواضع جز بزرگى بر انسان نمىافزايد پس تواضع كنيد تا خداوند شما را بلند مقام سازد ! » . « 4 »
گاه چنين تصوّر مىشود كه تواضع انسان را كوچك مىكند در حالى كه اين يك برداشت سطحى و نادرست است ، همواره مىبينيم افراد متواضع در جامعه مورد احترام و داراى عظمت و شخصيّت هستند و تواضع بر منزلت آنها مىافزايد .
از احاديث اسلامى استفاده مىشود كه تواضع شرط قبولى عبادات و طاعات است ، از جمله در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است : « التَّوَاضُعُ اصْلُ كُلِّ خَيْرٍ نَفِيسٍ وَ مَرْتَبَةٌ
هامش
( 1 ) - مكارم الاخلاق ، صفحهء 51 .
( 2 ) - غرر الحكم ، حديث 4614 - 4613 .
( 3 ) - غرر الحكم ، حديث 4302 .
( 4 ) - كنز العمّال ، 5719 .