تواضع و فروتنى در روايات اسلامى
در منابع شيعه و اهل سنّت احاديث فراوانى در مورد تواضع به چشم مىخورد كه بعضى دربارهء اهميّت تواضع است و بعضى دربارهء علامت و آثار متواضعان و يا ثمرهء تواضع و حد و آداب آن مىباشد .
در اهميّت تواضع تعبيرات بسيار جالبى در روايات آمده :
1 - در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : روزى فرمود : « مَا لِى لَاارى عَلَيْكُمْ حَلَاوَةَ الْعِبَادَةِ ؟ ! قَالُوا وَ مَا حَلَاوَةُ الْعِبَادَةِ ؟ قَالَ التَّوَاضُعُ ! ؛ چه مىشود كه شيرينى عبادت را در شما نمىبينم ؟ عرض كردند : شيرينى عبادت چيست ؟ فرمود : تواضع است ! » « 1 »
ناگفته پيداست حقيقت عبادت نهايت خضوع در برابر پروردگار است . كسى كه شيرينى خضوع و تواضع در برابر خدا را دريابد در برابر خلق خدا نيز متواضع است .
2 - در حديث ديگرى از امير مؤمنان عليه السلام آمده است : « عَلَيْكَ بِالتَّوَاضُعِ فَانَّهُ مِنْ اعْظَمِ الْعِبَادَةِ ؛ بر تو باد تواضع كه از برترين عبادات است » . « 2 »
3 - از امام حسن عسكرى عليه السلام نقل شده است كه فرمود : « التَّوَاضُعُ نِعْمَةٌ لَايُحْسَدُ عَلَيْهَا ؛ تواضع نعمتى است كه سبب حسادت ديگران نمىشود » . « 3 »
معمولًا هر نعمتى نصيب انسان مىشود مزاحمتهاى حسودان افزوده مىگردد و گاه اين حسادت چنان فضاى زندگى را تنگ مىكند كه زندگى بر صاحب نعمت مشكل مىشود ، ولى تواضع از اين قاعدهء كلّى مستثنى است ، نعمتى است كه حسادت حسودان را برنمىانگيزد .
اين بحث دامنهدار را با حديث ديگرى از نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم :
4 - « يُبَاهِى اللَّهُ تَعَالَى الْمَلَائِكَةَ بِخَمْسَةٍ : بِالُمجَاهِدِينَ ، وَالْفُقَرَاء ، وَالَّذِينَ يَتَوَاضَعُونَ لِلَّهِ تَعَالَى ، وَالْغَنِىِّ الَّذِى يُعْطِى الْفُقَرَاءَ وَ لَايَمُنُّ عَلَيْهِمْ ، و رَجُلٍ يَبْكِى فِى الْخَلْوَةِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ؛ خداوند به پنج دسته از انسانها به فرشتگان مباهات مىكند : مجاهدان ( راه خدا ) ،
هامش
( 1 ) - تنبيه الخواطر ( مطابق نقل ميزان الحكمه ، جلد 4 ، حديث 21825 ) ؛ محجّة البيضاء ، جلد 6 ، صفحهء 222 .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 72 ، صفحهء 119 ، حديث 5 .
( 3 ) - تحف العقول ، صفحهء 363 .