يَرْقَعُ بِيَدِهِ ثَوْبَهُ وَ يَرْكَبُ الْحِمَارَ الْعَارِىَ وَ يُرْدِفُ خَلْفَهُ ؛ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روى زمين ( بدون فرش ) مىنشست و غذا مىخورد و با تواضع همچون بردگان جلوس مىكرد و با دست خود كفش خويش را وصله مىكرد و بر مركب برهنه سوار مىشد و حتّى كسى را پشت سر خويش سوار مىكرد » .
البتّه با تغيير شرايط زمان بسيارى از اين امور ، امروز معمول نيست و انجام آن توصيه نمىشود ، هدف اين است با مطالعهء حالات پيشوايان بزرگ و توجّه به مقام والاى تواضع آنها درس بگيريم و كبر و غرور را از خود دور سازيم .
* * * اينها همه از يك سو و از سوى ديگر :
از آنجا كه تكبّر اسباب و عللى دارد كه در سابق به هفت قسمت از اسباب آن اشاره شد بزرگان اخلاق براى از ميان بردن هريك از اين اسباب هفتگانه تمهيداتى ارائه كردهاند كه بسيار قابل توجّه است ، از جمله :
آنها كه به خاطر نسب خود بر ديگران فخر مىفروشند بايد در اين حقيقت بينديشند كه اوّلًا افتخار به كمالات ديگران عين جهالت است و اگر پدر كسى فاضل بوده ، ولى خودش بى بهره است ، از علم پدر حاصلى ندارد و ارزشى براى او ايجاد نخواهد شد و ثانياً اگر نيك بينديشد ، پدر او نطفه است و جدّ اعلايش خاك و اينها امورى نيستند كه انسان به سبب آنها افتخار كند و براى خود امتيازى قائل باشد .
در حديثى آمده است كه لقمان حكيم به فرزندش گفت : « يَا بُنَىَّ وَيْلٌ لِمَنْ تَجَبَّرَ وَ تَكَبَّرَ ، كَيْفَ يَتَعَظَّمُ مَنْ خُلِقَ مِنْ طِينٍ ، وَ الَى طِينٍ يَعُودُ ؟ لَايَدْري الَى مَاذَا يَصِيرُ ؟ الَى الْجَنَّةِ فَقَدْ فَازَ اوْ الَى النَّارِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَاناً مُبِيناً ! ؛ واى بر كسى كه تكبّر و برترىجويى مىكند ، چگونه خود را بزرگ مىپندارد كسى كه از خاك آفريد شده و به خاك برمىگردد ؟ نمىداند به كجا مىرود ؟ به سوى بهشت تا رستگار باشد يا به سوى دوزخ تا گرفتار خسران آشكارى گردد » !
امّا كسانى كه به خاطر جمال و زيبايى گرفتار كبر و غرور مىشوند بايد در اين معنى بينديشند كه با يك بيمارى ، مخصوصاً بيماريهاى پوستى ، تمام اين جمال و زيبايى بر باد
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 63
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٣