كوتاه سخن اينكه انسان هرگاه در اين گونه امور بيشتر بينديشد از مركب كبر و غرور پياده مىشود .
* * * و امّا درمان تكبرّ از طريق عملى به اين طريق حاصل مىشود كه سعى كند اعمال متواضعان را انجام دهد تا اين فضيلت اخلاقى در اعماق وجود او ريشه بدواند ، در برابر خداوند و خلق او تواضع كند ، سر به سجده و بر روى خاك نهد و لَاالَهَ الَّا اللَّهُ حَقّاً حَقّاً سَجَدْتُ لَكَ تَعَبُّداً وَ رِقّاً لَامُسْتَنْكِفاً وَ لَامُسْتَكْبِراً و مانند اين جملهها را تكرار كند .
لباس ساده بپوشد ، غذاى ساده بخورد ، با خادمان يا كارگرانش بر سر يك سفره بنشيند ، در سلام كردن بر ديگران تقدّم جويد ، صدر مجلس ننشيند و در راه رفتن بر ديگران پيشى نگيرد .
با كوچك و بزرگ گرم بگيرد و از همنشينى با افراد متكبّر و مغرور بپرهيزد و در عمل امتيازى براى خود بر ديگران قائل نشود ، خلاصه آنچه را نشانهء تواضع يا از مظاهر آن است در عمل و سخن به كار بندد و سعى كند حالت ، عادت و سپس ملكهء او گردد .
در حالات پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله آمده است كه روى زمين مىنشست و غذا مىخورد و مىفرمود : « انَّمَا انَا عَبْدٌ آكُلُ كَمَا يَأْكُلُ الْعَبْدُ ؛ مَن بندهاى هستم مانند غلامان غذا مىخورم » . « 1 »
غالباً اين حديث معروف را دربارهء على عليه السلام شنيدهايم كه روزى دو پيراهن خريد يكى به چهار درهم و ديگرى به سه درهم ، سپس به غلامش قنبر فرمود : يكى از اين دو را انتخاب كن ، قنبر پيراهن چهار درهمى را انتخاب كرد و امام پيراهن سه درهمى را پوشيد . « 2 »
در خطبهء 160 نهج البلاغه آمده است كه امام عليه السلام دربارهء پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله چنين مىفرمايد : « وَ لَقَدْ كَانَ يَأْكُلُ عَلَى الْارْضِ وَ يَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ يَخْصِفُ بِيَدِهِ نَعْلَهُ ، وَ
هامش
( 1 ) - محجّة البيضاء ، جلد 6 ، صفحهء 256 .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 76 ، صفحهء 310 .