برترىجويى نژاد ژرمن يكى از علل عمدهء بروز جنگهاى جهانى بود كه ميليونها كشته و مجروح و ميلياردها ميليارد ، زيان و ضرر به جاى گذاشت .
كوتاه سخن اينكه : اگر ضايعات تكبّر را در روح و جسم انسان و در زندگى فردى و اجتماعى او مورد بررسى قرار دهيم خواهيم ديد كه هيچ صفتى از صفات ذميه ، تا اين حدّ ويرانگر نبوده و پيامدهاى شوم نداشته است .
* * *
8 - درمان تكبّر
بزرگان اخلاق در بارهء راه درمان تكبّر ، بحثهاى بسيار مشروح دارند كه غالب آنها بر اين محور دور مىزند كه راه درمان تكبّر ، دو راه است : راه « علمى » و راه « عملى » .
امّا راه علمى ، به اين صورت است كه افراد متكبّر دربارهء خود بينديشند كه كيستند و چيستند ؟ و كجا بودند ؟ و به كجا مىروند ؟ و سرانجام كار آنها چه خواهد شد ؟
و نيز در بارهء عظمت خداوند بينديشند و خود را در برابر ذات بى مثال او ببينند .
تاريخ سراسر عبرت جهان را بررسى كنند ، در بارهء سرنوشت فرعونها و نمرودها و كسراها و خاقانها و قيصرها و سرانجام كار هريك كمى مطالعه كنند تا بدانند پيروزىهاى زودگذر جهان چيزى نيست كه بتوان بر آن تكيه كرد و آن را نشانهء بزرگى شمرد .
انسانى كه در آغاز ، نطفهء بىارزشى بوده و در پايان مردار گنديدهاى مىشود و چند روزى كه در ميان اين دو زندگى مىكند ، چيزى نيست كه به خاطر آن مغرور شود و فخرفروشى نمايد .
در ابتداى تولّد نوزادى بسيار ضعيف و ناتوان است كه قدرت بر كمترين كارى ندارد و حتّى نمىتواند آب دهانش را به كمك لبها حفظ كند و در دوران پيرى چنان ضعيف و ناتوان مىشود كه اگر دست و پاى سالمى داشته باشد براى پيمودن راه كوتاهى چندين بار بايد بنشيند و نفس تازه كند و برخيزد و با قامت خميده عصا زنان بقيّهء راه را طى كند