الهى سر باز زدند دليلى جز تكبّر داشت ؟
تكبّر به انسان اجازه نمىدهد كه در برابر حق تسليم گردد ، چرا كه كبر و غرور حجاب سنگينى در برابر چشم انسان مىافكند و او را از ديدن چهرهء زيباى حقّ محروم مىكند ، بلكه گاهى فرشتهء حق را به صورت هيولاى وحشتناك مىبيند ! و اين بالاترين ضرر و زيان تكبّر است .
شايد به همين دليل است كه در حديثى مىخوانيم كه راوى از امام صادق عليه السلام دربارهء كمترين درجهء « الحاد » سؤال كرد ، امام عليه السلام فرمود : « انَّ الْكِبْرَ ادْنَاهُ ! ؛ كمترين درجهء كفر و الحاد ، تكبّر است » ! « 1 »
2 - محروم شدن از علم و دانش ، يكى ديگر از پيامدهاى شوم كبر است ، زيرا انسان وقتى به حقيقت علم و دانش مىرسد كه آن را در هر جا و نزد هر كس ببيند همچون گوهر گمشدهاى بربايد ، حال آنكه اشخاص متكبّر به آسانى حاضر نمىشوند بهترين علوم و دانشها و برترين و والاترين حكمتها را از افراد همرديف و يا زير دست خود بپذيرند .
آنها علوم و دانشهايى را قبول دارند كه از فكر خودشان بجوشد در حالى كه صفت كبر و غرور اجازه نمىدهد مطلب مهمّى از كبر آنان بجوشد ، به همين دليل در حديث معروف « هشام بن حكم » از امام كاظم عليه السلام مىخوانيم : « انَّ الزَّرْعَ يَنْبُتُ فِى السَّهْلِ وَ لَايَنْبُتُ فِى الصَّفَا فَكَذَلِكَ الْحِكْمَةُ تَعْمُرُ فِى قَلْبِ الْمُتوَاضِعِ وَ لَاتَعْمُرُ فِى قَلْبِ الْمُتَكَبِّرِ الْجَبَّارِ ، لِانَّ اللَّهَ جَعَلَ التَّوَاضُعَ آلَة الْعَقْلِ وَ جَعَلَ التَّكَبُّرَ مِنْ آلَةِ الْجَهْلِ ! ؛ زراعت در زمينهاى نرم و هموار مىرويد و روى سنگهاى سخت هرگز رويش ندارد ، همين گونه دانش و حكمت در قلب انسان متواضع رويش دارد ، و قلب متكبّر جبّار هرگز آباد نمىگردد ؛ زيرا خداوند تواضع را وسيلهء عقل و تكبّر را از ابزار جهل قرار داده است » ! « 2 »
هامش
( 1 ) - اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 309 ، باب الكبر ، حديث 1 .
( 2 ) - بحار الانوار ، جلد 1 ، صفحهء 153 .