شاخههاى صبر
در بسيارى از گفتار و نوشتار علماى اخلاق و بزرگان اسلام ، « صبر » به سه شاخه تقسيم شده است :
1 - صبر بر اطاعت .
2 - صبر بر معصيت .
3 - صبر بر مصيبت .
منظور از « صبر بر اطاعت » ؛ ايستادگى در برابر مشكلات اطاعت فرمان خداست .
اطاعت فرمان الهى در نماز و روزه و حج و جهاد و اداى واجبات مالى ، همانند خمس و زكات و همچنين صبر و شكيبايى در برابر مشكلات اطاعت اوامر استحبابى كه دامنهء گستردهاى دارد .
منظور از « صبر بر معصيت » ؛ ايستادگى در برابر شعلههاى سركش شهوات و هيجانهاى برخاسته از هوا و هوس است كه اگر چنين نباشد ، طوفان شهوات و هوسها تمام ايمان و تقوا و پاكى و صدق و صفا و . . . را از بين مىبرد .
و منظور از « صبر بر مصيبت » ؛ آن است كه انسان در طول زندگى ، در برابر حوادث دردناكى ؛ مانند از دست دادن عزيزان ، خسارتهاى عظيم مالى ، به خطر افتادن آبرو و حيثيت اجتماعى ، گرفتارى در چنگال بيمارىهاى صعب العلاج و افتادن در دام دوستان ناباب و شركاى خائن و حكومت ظالم و گاه همسران فاسد و . . . صبر و شكيبايى را از دست ندهد .
بزرگان اخلاق ، اين تقسيم سه گانه را از روايات اسلامى گرفتهاند ؛ همانند روايتى كه از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نقل شده است : « الصَّبْرُ ثَلاثَةٌ ، صَبْرٌ عَلَى الْمُصيبَةِ وَ صَبْرٌ عَلَى الطَّاعَةِوَ صَبْرٌ عَلَى الْمَعْصِيَةِ ، فَمَنْ صَبَرَ عَلَى المُصيبَةِ حَتَّى يَرُدَّهَا بِحُسْنِ عَزائِهَا ، كَتَبَ اللّه لَهُ ثَلاثَ مِأَةٍ دَرَجَةٍ مَا بَينَ الدَّرَجَةِ الَى الدَّرَجَةِ كَما بَينَ السَّمَاءِ الَى الارضِ ، وَ مَنْ صَبَرَ عَلَى الطَّاعَةِ كَتَبَ اللّهُ لَهُ سِتَّ مِأَةِ دَرَجَةٍ ، مَا بَينَ الدَّرَجَةِ الَى الدَّرَجَةِ كَمَا بَينَ تُخُومُ الْارضِ الَى الْعَرْشِ وَ مَنْ صَبَرَ عَلَى الْمَعْصيةِ كَتَبَ اللّهُ لَهُ تِسْعَ مِأَةِ دَرَجَةٍ مَا بَينَ الدَّرَجَةِ الىَ الدَّرَجَةِ كَمَا بَينَ تُخُومِ الارْضِ الَى مُنْتَهَى الْعَرْشِ ؛ صبر بر سه گونه است : صبر بر مصيبت ،