و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر از كافران پيروز مىگردند » . « 1 »
چه نيرويى است كه يك نفر را توانايى مقابله با ده نفر و صد نفر را توانايى مقابله با يك هزار نفر را مىدهد . اين نيرو همان صبر و استقامت است كه در آيه به آن تصريح شده است .
افراد سست اراده و كم حوصله و كم استقامت ، بسيار زود از ميدان حوادث مىگريزند ، يا در برابر حجم مشكلات زانوا مىزنند . نه دنيا را بدون صبر و استقامت به انسان مىدهند و نه آخرت را ؛ به همين دليل ، اقوام و ملتهايى در جهان پيشرفت دارند كه استقامت بيشترى داشته باشند .
در حالات علماى بزرگ - اعم از شخصيتهاى والاى مذهبى كه درهاى علوم را گشودند يا دانشمندان علوم ديگر كه به اختراعات و اكتشافات بزرگى نايل شدند - چيزى كه بيش از هر چيز ديگر مىدرخشد ، صبر و استقامت آنها است . گاهى يك دانشمند ، براى كشف يك قانون علمى ، ناچار است چند سال در انزوا در كتابخانه يا آزمايشگاه خود بماند تا موفّق به كشف آن شود .
حديثى از على عليه السلام نقل شده است : « مَنْ رَكِبَ مَراكِبَ الصَّبْرِ اهْتُدِىَ الَى مَيْدَانِ النَّصْرِ ؛ كسى كه بر مركب صبر و شكيبايى سوار شود ، به ميدان پيروزى پاى مىنهد » . « 2 »
باز از همان امام بزرگوار آمده است كه « مِفْتاحُ الظَّفَرِ لُزُومِ الصَّبْرِ ؛ كليد پيروزى ، داشتن صبر و شكيبايى است » . « 3 »
از سوى ديگر ، افراد كم صبر و استقامت ، بسيار زود آلودهء انواع گناه مىشوند ، زيرا گناهان ، جاذبههاى نيرومندى براى نفس سركش انسانى دارد و اگر مقاومت شديدى در انسان نباشد ، ايستادگى در برابر آن جاذبهها ممكن نيست .
در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است : « كَمْ مِنْ صَبْرِ سَاعَةٍ قَدْ اوْرَثَتْ فَرَحَاً طَويلًا و
هامش
( 1 ) - انفال ، 65 .
( 2 ) - كنز الفوائد ، صفحهء 58 .
( 3 ) - غرر الحكم ، حديث 9809 .