در بعضى از روايات ، نصف ايمان را شكر گزارى و نصف ديگر آن را صبر دانستهاند . صبر و استقامت براى رسيدن به نعمتها و سپس شكر نعمت ؛ يعنى بهره بردارى صحيح از مواهب و نعمتهاى الهى .
روشن است كه اين حديث ، هيچ منافاتى با احاديث گذشته ندارد ؛ زيرا همانطور كه بيان شد ، اگر مؤمن صبر نداشته باشد ايمانش به خاطر موانعى كه بر سر راه دارد ، از بين مىرود ؛ همچنين اگر شاكر نباشد ، طبق اين بيان ( وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ انَّ عَذَابِى لَشَديد ) نعمتها از كفش مىرود .
5 - در حديث ديگر ، رسول خدا صلى الله عليه و آله در تعبير زيباى ديگرى فرمودند : « الصَّبْرُ كَنْزٌ مِن كُنُوزِ الْجَنَّةِ ؛ صبر ؛ گنجى از گنجهاى بهشت است » . « 1 »
6 - دليل اين امر با نقل حديثى از امير مؤمنان عليه السلام به وضوح روشن مىشود : « الصَّبْر عَوْنٌ عَلى كُلِّ امْرٍ ؛ صبر و شكيبايى به پيشرفت هر كار ( مهمى ) كمك مىكند » . « 2 »
زيرا همان گونه كه مىدانيد ، در نظام زندگى بر سر راه هر كار مهمى ، موانعى قرار دارد كه عبور از آنها فقط با نيروى صبر و شكيبايى ممكن است .
7 - دربارهء شكيبايى در برابر گناه اين حديث نقل شده است : « وَ مَنْ صَبَرَ عَنْ مَعْصِيَةِاللّهِ فَهُوَ كَالْمُجَاهِدِ فِى سَبيلِ اللِّهِ ؛ كسى كه در مقابل عوامل گناه صبر كند ، مقامش همانند مجاهد در راه خداست » . « 3 »
آرى هر دو مجاهد « فِى سَبيلِ اللّه » اند ؛ با اين تفاوت كه يكى با دشمن بيرونى ( جهاد اصغر ) و ديگرى با دشمن درونى ( جهاد اكبر ) مىجنگد .
8 - در حديث ديگرى از امير مؤمنان عليه السلام آمده است : « انْ صَبَرْتَ ادْرَكْتَ بِصَبْرِك مَنازِلَ الابْرارِ وَ ان جَزَعْتَ اوْرَدَكَ جَزَعَكَ عَذابَ النّارِ ؛ اگر صبر كنى ، به خاطر صبر خود به مقامات ابرار و نيكوكاران مىرسى و اگر بى صبرى كنى ، اين بى صبرى تو را در عذاب دوزخ وارد مىكند » . « 4 »
هامش
( 1 ) محجة البيضاء ، جلد 7 ، صفحهء 107 .
( 2 ) غرر الحكم ، حديث 765 .
( 3 ) جامع الاحاديث الشيعه ، جلد 7 ، صفحهء 253 .
( 4 ) شرح غرر الحكم ، حديث 3713 .