صبر در احاديث اسلامى
به گفته بعضى از علماى اخلاق ، رواياتى كه دربارهء فضيلت صبر و شكيبايى از معصومين عليهم السلام به ما رسيده ، بيش از آن است كه به شمارش در آيد . و در برخى از كتب كه دربارهء صبر تأليف يافته ، نزديك به 900 حديث از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمهء معصومين عليهم السلام دراينباره آمده است كه به عنوان نمونه ، بخشى از آنها را گلچين نمودهايم :
1 - رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند : « الصَّبْرُ خَيْرُ مَرْكَبٍ مَا رَزَقَ اللّهُ عَبْداً خَيراً لَهُ وَ لا اوسَع مِنَ الصَّبْرِ ؛ صبر بهترين مركب سوارى است ؛ خداوند هيچ بندهاى را بهتر و گستردهتر از صبر روزى نداده است » . « 1 »
تعبير به « بهترين مركب » ، در اين حديث شريف اشاره به اين دارد كه صبر ، وسيلهء رسيدن به همهء سعادتها و خوشبختىهاست و انسان بدون آن به هيچ مقامى در دنيا و آخرت نمىرسد !
2 - امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايند : « عَلَيْكُم بِالصَّبْرِ فَانَّ الصَّبْرَ مِنَ الْايمَانِ كَالرَّأس مِنَ الْجَسَدِ ؛ بر شما باد به صبر و استقامت كردن ؛ زيرا صبر نسبت به ايمان ، همانند سر به بدن است » . « 2 »
نشان مىدهد كه صبر نقش كليدى براى تمام ابعاد زندگى انسان دارد ، به همين دليل در ذيل همين حديث آمده است « لا ايمانَ لِمَنْ لا صَبْرَ لَهُ ؛ كسى كه صبر و استقامت ندارد ، ايمان او پايدار نخواهد ماند » .
3 - در حديث ديگر ، همان حضرت عليه السلام مىفرمايند : « لا يَعْدِمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ وَ انْ طَال بِهِ الزَّمانُ ؛ شخص صبور ، پيروزى را از دست نخواهد داد هر چند طول بكشد » . « 3 »
با توجه به اين كه هم صبر مطلق ذكر شده و هم پيروزى ، نشان مىدهد كه اين حكم در تمام ابعاد معنوى و مادى زندگى انسانهاست .
4 - پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ، صبر را به منزله نصف ايمان شمردهاند : « الصَّبْرُ نِصْفُ الايمانِ ؛ صبر نصف ايمان است » . « 4 »
هامش
( 1 ) ميزان الحكمه ، جلد 2 ، حديث 10025 .
( 2 ) نهج البلاغه ، كلمات قصار 82 .
( 3 ) نهج البلاغه ، كلمات قصار ، حكمت 153 .
( 4 ) محجة البيضاء ، جلد 7 ، صفحهء 106 .