در نهمين آيه خطاب به همهء مؤمنان ، با تعبيرى تازه ، ضمن توصيه به اين كه در مشكلات از نيروى صبر و نماز كمك بگيرند ، مىفرمايد « اى افراد با ايمان ! از صبر ( و استقامت ) و نماز كمك بگيريد ( تا بر مشكلات فائق آييد ) ؛ زيرا خداوند با صابران است ؛ يَا ايُّهَاالَّذينَ آمَنُوا اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوةِ انَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرينَ » . « 1 »
اين آيه داراى مفهوم وسيعى است و هرگونه صبر و استقامت را شامل مىشود ، خواه صبر به اطاعت يا بر معصيت يا بر مصيبت باشد . براى انجام هر كار مهمى كمك گرفتن و استعانت لازم است ، خواه جهاد باشد يا غير آن ؛ بنابراين ، براى انجام هر كار مهمى بايد از شاخههاى مختلف صبر كه متناسب با آن كار است ، يارى جست .
دربارهء تفسير صبر به « روزه » بايد گفت كه روزه يكى از مصداقهاى روشن اين صبر است ، نه اين كه تمام مفهوم آن را در بر بگيرد .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چه رابطهاى ميان صبر به معنى وسيع كلمه با صلاة ( نماز ) وجود دارد ؟
بعضى از مفسّران گفتهاند : رابطهء آن دو اين است كه گاه پيمانهء صبر انسان لبريز مىشود و طاقت او بر صبر كاهش مىيابد . اينجاست كه نماز به او قوّت قلب و اراده و توكل بر خدا مىبخشد و بدين سان ، نيروى صبر از طريق نماز افزايش مىيابد .
به تعبير ديگر ، هنگامى كه انسان از طريق نماز به خدا روى مىآورد ، خود را به قدرت بى پايان و لايزال حق مرتبط مىسازد ، اين كار ، مقاومت انسان را در برابر مشكلات ، چنان افزايش مىدهد كه به نيروى شكست ناپذيرى تبديل مىشود .
به همين دليل در حديثى كه گاه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و گاه از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده و هر دو نيز صحيح مىباشد ، آمده است : « اذَا أَهَالَهُ أَمْرٌ فَزِعٌ ، قَامَ الى الصَّلَوةِ ثُم تَلى هَذِهِ الآيَةِ وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوةِ ؛ هنگامى كه با مشكل مهمى روبهرو مىشد ، به نماز بر مىخاست ( و پس از نماز به دنبال حل مشكل مىرفت ) و اين آيه را تلاوت مىفرمود استعينوا بالصّبر و الصّلوة « 2 » » . « 3 »
به هر حال ، اين آيه از روشنترين آياتى است كه اهمّيّت صبر را به عنوان يك عامل پيروزى در زندگى مشخص مىكند .
هامش
( 1 ) بقره ، 153 .
( 2 ) همان .
( 3 ) اصول كافى ، جلد 1 ، صفحهء 154 - روح البيان ، جلد 1 ، صفحهء 257 .