متعصبان ، بيشتر مىكند .
بعضى نيز آنها را هيجده نفر - كه نام آنها در آيات 83 تا 90 سورهء انعام آمده و بعضى نُه نفر و بعضى هفت نفر و بعضى شش نفر و بعضى پنج نفر و بعضى تمام پيامبران الهى را « اولوا العزم » شمردهاند ؛ زيرا معتقدند كه همه داراى عزم راسخى بودهاند ؛ ولى با با توجه به اين كه « من » در جملهء « اولُوا العَزمِ مِنَ الرُّسُل » « مِن تبعيضيه » است ، قول اخير بعيد به نظر مىرسد و ساير اقوال نيز دليل روشنى ندارد ، جز همان كه در تفسير آيه به نقل از معصومين عليهم السلام آورديم كه تعداد آنها با پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله پنج نفر بودهاند .
* * * در هفتمين آيه باز خطاب به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ، ضمن دستور به شكيبايى در برابر استهزا و تكذيب و آزار مشركان عرب و كافران متعصّب ، مىفرمايد : « صبر جميل پيشه كن ؛ فَاصْبِر صَبراً جَميلًا » . « 1 »
در تفسير صبر جميل ؛ مفسران تعبيرات گوناگونى دارند كه در تفسير آيهء دوّم در همين بحث آورده شد و با حديث ديگرى آن را تكميل مىكنيم .
امام باقر عليه السلام در پاسخ اين سؤال كه صبر جميل چيست ؟ فرمودند : « صَبْرٌ لَيسَ فِيه شَكْوىً الَى النّاسِ ؛ صبرى است كه در آن شكايت به مردم وجود نداشته باشد » . « 2 »
* * * در هشتمين آيه ، خداوند ضمن اين كه همهء مؤمنان را به صبر و مصابره - كه تفسير آن خواهد آمد - دعوت نموده و آن را كليد رستگارى و نجات مىشمرد ، مىفرمايد : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، صبر ( و استقامت ) پيشه كنيد و در برابر دشمنان ( نيز ) استقامت و شكيبايى به خرج دهيد ، از مرزهاى خود مراقبت و تقواى الهى پيشه كنيد ، شايد رستگار شويد ؛ يَا ايُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صَابِرُوا وَ رَابِطُوا وَ اتّقوا اللّهَ لَعَلَّكُم تُفلِحونَ » . « 3 »
در اين آيه ، چهار دستور داده شده كه سرچشمهء رستگارى و كليد سعادت است .
نخست ، صبر و استقامت و ايستادگى در برابر حوادث و مشكلات و مصائب و موانع ؛ دوم « مصابره » كه از باب « مفاعله » و به معنى صبر و استقامت در برابر صبر و
هامش
( 1 ) - معارج ، 5 .
( 2 ) - اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 93 .
( 3 ) - آل عمران ، 200 .