حسن عليه السلام داشتند ، فرمودند : « انْهاكَ عَنِ التَّسَرُّعِ بِالقَوْلِ وَ الْفِعْلِ ؛ تو را از شتابزدگى در سخن گفتن و عمل نهى مىكنم » . « 1 »
6 - باز همان امام همام مىفرمايند : « الْعَجَلُ قَبلَ الْامْكانِ يُوجِبُ الغُصَّةَ ؛ عجله پيش از فراهم شدن امكانات و مقدّمات كار ، موجب اندوه است . » « 2 » ؛ زيرا زحمات انسان بر باد مىرود و تلاشهاى او بى اثر مىماند .
7 - از همان حضرت عليه السلام آمده است : « مَن رَكَبَ العَجَلَ رَكِبَتْهُ المَلامَةُ ؛ كسى كه بر مركب شتابزدگى سوار شود ، ملامت و سرزنش بر دوش او سوار خواهد شد » . « 3 »
8 - امام صادق عليه السلام مىفرمايند : « مَعَ التَّثَبُّتِ تَكونُ السَّلامَةُ وَ مَعَ العَجَلَةِ تَكونُ النَّدامَةُ ؛ همراه تأنّى و خويشتن دارى ، سلامت است و همراه عجله ندامت » . « 4 »
9 - امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايند : « العَجَلَةُ مَذمُومَةٌ في كُلِّ امْرٍ الّا في مَا يَدفَعُ الشَّرَّ ؛ عجله در هر كارى نكوهيده است ، مگر در مقام دفع شرّ » . « 5 »
10 - اين بحث را با حديث پرمعنايى از حضرت على عليه السلام به پايان مىبريم : « مَن اسْتَطاعَ ان يَمْنَعَ نَفْسَهُ مِن اربَعَةِ اشياءٍ فَهُوَ خَليقٌ بِانْ لايَنْزِلَ بِهِ مَكرُوهٌ ابَداً قِيلَ وَ مَاهِىَ ؟ قالَ : العَجَلَةُ وَ اللِّجاجَةُ وَ العُجْبُ وَ التَّوانى ؛ كسى كه بتواند خويشتن را از چهار چيز باز دارد ، سزاوار است كه هرگز امر ناخوشايندى براى او رخ ندهد . سؤال كردند ، آن چهار چيز چيست ؟
فرمودند : عجله ، لجاجت ، خودبينى و تنبلى » . « 6 »
در اين احاديث « تأنّى » يك عطيّهء الهى و « عجله » يك خوى شيطانى شمرده شده است ، همان خويى كه انسان را در زندگى ناكام مىسازد ، فرصتها را از دست او مىگيرد ، لغزش او زياد مىگردد ، پشيمان مىشود و به هلاكت مىافتد ؛ در صورتى كه نقطهء مقابل آن ؛ يعنى ، تأنّى و خويشتن دارى سبب كاميابى و پيروزى و بهره بردارى هرچند بيشتر از فرصتهاست .
* * *
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، جلد 67 ، صفحهء 339 .
( 2 ) - غرر الحكم ، حديث 1333 .
( 3 ) - غرر الحكم ، حديث 9095 .
( 4 ) - بحار الانوار ، جلد 68 ، صفحهء 338 .
( 5 ) - غرر الحكم ، حديث 1950 .
( 6 ) - بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحهء 43 .