نتيجه
از مجموع آيات فوق روشن مىشود كه عجله و شتابزدگى كه در اقوام و ملل گوناگون بوده و هست ، تا چه اندازه از نظر اسلام ، يك ضدّ ارزش است و صبر و بردبارى و حوصله تا فراهم شدن زمينههاى هر كار ، در رديف مهمترين فضايل اخلاقى و انسانى است . فضيلتى كه تمام انبياى بزرگ الهى و رهبران بشريّت به آن آراسته بودند .
* * *
عجله و شتاب در روايات اسلامى
در روايات اسلامى بحثهاى فراوانى دربارهء نكوهش « عجله » و ستايش « تأنى » و خويشتندارى ديده مىشود كه نكات زيادى در آنها نهفته است ، به عنوان نمونه :
1 - رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايند : « الْاناةُ مِنَ اللّهِ وَ العَجَلةُ مِنَ الشَّيْطانِ ؛ تأنّى و خويشتن دارى از سوى خداست و عجله و شتاب از شيطان است » . « 1 »
2 - در حديث ديگرى همان حضرت صلى الله عليه و آله مىفرمايند : « انَّما اهْلَكَ النَّاسَ العَجَلَةُ وَ لَو انَّ النَّاسَ تَثَبَّتُوا لَم يُهلِكْ احدٌ ؛ عجله و شتاب مردم را هلاك كرده و اگر مردم داراى تأنّى و خويشتن دارى بودند ، هيچ كس به هلاكت نمىرسيد » . « 2 »
البتّه منظور ، هلاكتهايى است كه بر اثر حوادث غير منتظره و ناپخته پيش مىآيد كه اغلب مولود عجله و دستپاچگى است .
3 - از همان حضرت صلى الله عليه و آله نقل شده است : « ايّاكَ وَ العَجلةَ فَانَّكَ ان عَجَّلْتَ اخْطَاْتَ حَظَّكَ ؛ از عجله بپرهيز ؛ زيرا هرگاه عجله كنى نصيب و بهره خود را از دست خواهى داد » . « 3 »
امير مؤمنان على عليه السلام مىفرمايند : « مَعَ العَجَلِ يَكثِرُ الزَّلَلَ ؛ لغزشهاى انسان با عجله افزايش مىيابد » . « 4 »
5 - همان امام بزرگوار در وصيّتى كه در آستانهء شهادتش براى فرزندش امام
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، جلد 68 ، صفحهء 340 .
( 2 ) - همان مدرك .
( 3 ) - مجموعه ورّام ، صفحهء 255 .
( 4 ) - غرر الحكم ، حديث 9740 .