انسان ، گاه در عمل اصرار به انجام كارهايى دارد كه ريشهء آن هواپرستى و نتيجهء آن بدبختى است ؛ امّا بر اثر تسويلات شيطان و تزيين هواى نفس ، آن را خير و موجب سعادت خويش مىپندارد و از نرسيدن به آن ناراحت مىشود ؛ در حالى كه گذشت زمان چه بسا روشن مىكند كه اگر خواستهء او انجام مىگرفت تا پايان عمر بيچاره بود .
* * * در هفتمين آيه مطلب تازهاى در زمينهء عجول بودن انسان مطرح شده است و آن اين كه گاه اين انسان عجول به جاى اين كه حدّ اقل در راه نيكيها عجله كند ، هميشه در راه شرّ و فساد عجله مىكند . همان گونه كه گاه كفار لجوج و عنود در برابر پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله كه آنها را تهديد به عذاب الهى مىكرد ، اصرار داشتند كه چرا اين عذاب فرا نمىرسد و بى صبرانه در واقع مرگ و نابودى خود را از پيامبر صلى الله عليه و آله مىطلبيدند ؛ چنان كه در آيهء مورد بحث آمده است : « آنها پيش از حسنه ( نيكى و رحمت ) از تو تقاضاى تعجيل سيئه ( بدى و عذاب ) مىكنند ، با اين كه قبل از آنها بلاهاى عبرتانگيز نازل شد ( و آنها شنيدند و مىدانند كه اين مسئله شوخى نيست ؛ بنابراين تأخير عذاب و مجازات آنها ، تنها به خاطر لطف و رحمت خدا ، حتى بر گنه كاران است ، شايد بيدار شوند و بازگردند ) و پروردگار تو نسبت به مردم ، با اين كه ظلم و ستم مىكنند ، باز داراى مغفرت است و نيز پروردگارت عذاب شديد دارد ( بنابراين نبايد به غفران الهى مغرور شوند ) ؛ وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِئَةِ قَبلَ الحَسنَةِ وَ قَد خَلَتْ مِن قَبْلِهِمُ الْمَثُلاتِ وَ انَّ رَبَّكَ لَذو مَغْفِرَةٍ لِلنّاس عَلَى ظُلْمِهِم وَ انّ رَبَّكَ لَشَديدُ العِقابِ . « 1 »
آرى ! اگر شتابزدگى انسان با لجاجت آميخته شود ، نتيجهاش همان است كه در آيهء گذشته آمد ؛ به جاى اين كه براى نيكىها عجله كند ، براى بدى عجله مىكند و خود را گرفتار امواج بدبختى مىسازد ؛ شبيه آنچه در آيهء 1 سورهء معارج آمده است : « سَئَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ وَاقِعٍ * لِلْكافِرينَ لَيسَ لَهُم دافِعٌ ؛ تقاضا كنندهاى تقاضاى عذابى كرد كه واقع شد ، اين عذاب مخصوص كافران است و هيچ كس نمىتواند مانع آن شود » .
بسيارى از مفسّران و ارباب حديث گفتهاند كه اين آيه دربارهء « نعمان بن حارث
هامش
( 1 ) - رعد ، 6 .