سازندهاى است كه اگر تعديل شود ، در مسير سعادت انسان قرار خواهد گرفت كه در اين صورت از حالت ويرانگرى خارج مىشود ؛ درست شبيه سيلابى است كه از دامنهء كوه سرازير مىشود ، گرچه ظاهرش ويرانگر است ، اما اگر به وسيلهء سدها مهار شود ، سرچشمهء عمران و آبادى و روشنايى مىگردد .
* * * در ششمين آيهء مورد بحث ، همان محتواى آيه قبل ديده مىشود ، با اين تفاوت كه در اين آيه به يكى از پيامدهاى سوء « عجله و شتاب » نيز اشاره مىكند : « انسان ( بر اثر شتابزدگى ) به سراغ بديها مىرود ، آن گونه كه نيكىها را مىطلبد و انسان همواره « عجول » بوده است ؛ وَ يَدَعُ الانسانُ بِالشَّرِّ دُعَائَهُ بِالخَيرِ وَ كانَ الانسانُ عَجُولًا » . « 1 »
باز در اينجا واژهء انسان ، اشاره به طبيعت نخستين انسانهاست ، هم در آغاز آيه و هم در پايان آيه كه لفظ انسان در آن تكرار شده است .
« دعا » در اين آيه به معنى طلب كردن و خواستن است ؛ خواه با زبان باشد و يا در عمل و از آن جا كه عجول بودن انسان و شتابزدگى او براى كسب منافع بيشتر ، گاه سبب مىشود كه جوانب مسئله را بررسى نكند و خير و شرّ خود را نشناسد و خود را به پرتگاههاى خطرناك بيفكند .
اين « دعا » گاه به صورت لفظى است ؛ يعنى ، از خداى خود با اصرار فراوان مسائلى را مىخواهد كه نه تنها خير او در او نيست ، بلكه مايهء بدبختى اوست ؛ آن گونه كه امام صادق عليه السلام مىفرمايند : « وَ اعرِفْ طَريقَ نِجاتِكَ وَ هَلاكِكَ كَى لاتَدعُوا اللّهَ بِشَىءٍ عَسى فِيهِ هَلاكُكَ وَ انتَ تَظُنُّ انّ فيهِ نَجاتُكَ قَالَ اللّهُ تَعالى « وَ يَدَعُ الانسانُ بِالشَّرِّ دُعائَهُ بِالخَيرِ وَ كانَ الانسانُ عَجُولًا ؛ راه نجات و هلاك خود را درست بشناس ، مبادا از خدا چيزى طلب كنى كه هلاك تو در آن است ؛ در حالى كه گمان دارى ، نجات تو در آن است ؛ خداوند متعال مىفرمايد : « انسان بديها را طلب مىكند ، آن گونه كه نيكيها را مىطلبد ؛ زيرا انسان همواره عجول بوده است » . « 2 »
هامش
( 1 ) - اسراء ، 11 .
( 2 ) - نور الثقلين ، جلد اول ، صفحهء 141 .