سرچشمهء هدايت الهى و محتواى قرآنى است - مىفرمايد : « پرهيزكاران كسانى هستند كه ايمان به غيب دارند ( ايمان به خدا و جهان ماوراء طبيعت ) و نماز را برپا مىدارند و از نعمتهايى كه بر آنها روزى دادهايم ، انفاق مىكنند ؛ الَّذينَ يُؤمِنوُنَ بِالغَيبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزقْناهُم يُنفِقُون » . « 1 »
با توجه به اينكه « ينفقون » به صورت فعل مضارع ذكر شده ، مفهومش اين است كه آنها انفاق مواهب الهى را به طور مستمر انجام مىدهند و اين نشانهء سخاوتمندى آنهاست كه در نهادشان ريشه دوانده و به صورت يك صفت برجسته درآمده است .
تعبير به « ممّا رَزَقناهُم » ( از آنچه به آنان روزى دادهايم ) اشاره به نكتهء لطيفى مىكند و آن اين كه آنها مىدانند كه همهء اموال ، مواهب الهى است ؛ بنابراين ، دليلى ندارد كه از انفاق بخشى از آن در راه بندگان نيازمند خدا ، « بخل » بورزند . در ضمن روشن است كه « انفاق » منحصر به زكات نيست ، بلكه معنى گستردهاى دارد كه هم صدقات واجب و هم مستحب را شامل مىشود .
* * * در هفتمين و آخرين آيه ، ضمن دادن دستور به رعايت اعتدال در بذل و بخشش و دورى از افراط و تفريط و نشان دادن تصويرى از صفت سخاوت كه حد وسط در ميان « بخل » و « اسراف » است ، مىفرمايد : « دستت را بر گردنت زنجير مكن ( و ترك انفاق و بخشش منما ) و بيش از حد نيز آن را مگشا ( و آلودهء اسراف و تبذير مشو ) مبادا مورد سرزنش قرار گيرى و از كار فرومانى ؛ وَلا تَجْعَل يَدَكَ مَغْلُولَةً الَى عُنُقِكَ وَ لاتَبْسُطْهَا كُلَّ البَسْط فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً » « 2 » . اين آيه ، تعريف روشنى براى سخاوت است .
امام صادق عليه السلام در حديث معروفى اين مطلب را ضمن مثال روشنى بيان داشتهاند :
« مشتى خاك را از زمين برداشت و محكم در دست گرفت ، فرمودند : اين بخل است ، سپس مشت ديگرى برداشت و دست را چنان گشود كه تمام خاكها ، روى زمين ريخت ، سپس فرمودند : اين اسراف است ؛ مرتبهء سوم ، مشتى خاك برداشت و كف دست را رو به آسمان كرد
هامش
( 1 ) - بقره ، 3 .
( 2 ) - اسراء ، 29 .