در چهارمين آيه ، ضمن اشاره به نكتهء مهمى دربارهء انفاق ، آمده است : « كسانى كه اموال خود را در شب و روز ، پنهان و آشكار انفاق مىكنند ، پاداششان نزد پروردگارشان است ؛ نه ترسى بر آنهاست و نه غمگين مىشوند ؛ الَّذينَ يُنفِقُونَ اموالَهُم بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرّاً و عَلانِيةً فَلَهُم اجْرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَ لاخَوفٌ عَلَيْهِم وَ لاهُم يَحْزَنُونَ » . « 1 »
بنابراين « سخاوت » و « انفاق » در راه خدا به هر شكل و صورتى كه باشد ، محبوب و پسنديده است ، از سوى ديگر « انفاق » ترس از عذاب الهى را بر طرف ساخته و حزن و اندوه را مىزدايد . افراد انفاقگر و بخشنده خوف و وحشتى از آينده ندارند ؛ زيرا ، خداوند زندگى آنها را تضمين كرده است و به خاطر از دست دادن بخشى از اموالشان اندوهگين نمىشوند ؛ زيرا مىدانند ، آنچه از فضل پروردگار به آنها داده مىشود ، بيشتر از آن است كه از دست دادهاند .
* * * در پنجمين آيه باز با تعبير تازهاى در زمينهء انفاق مىفرمايد « هرگز به ( حقيقت ) نيكوكارى نمىرسيد ، مگر آن كه از آنچه دوست مىداريد ( در راه خدا ) انفاق كنيد و آنچه انفاق مىكنيد ، خداوند از آن باخبر است ؛ لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَىءٍ فَانّ اللّهَ بِه عليمٌ » . « 2 »
در ادبيات عرب « برّ » به معنى نيكوكارى توأم با توجه و از روى قصد و اختيار است و اين نشانهء شخصيت و روحانيت انسان مىباشد . جالب اين كه « برّ » در آيه به طور مطلق ذكر شده و نشان مىدهد تا سخاوت و انفاق نباشد ، انسان هرگز به حقيقت نيكوكارى نمىرسد . گرچه بعضى از مفسران واژهء « برّ » را به معنى « بهشت » و بعضى به معنى « تقوا » و بعضى به معنى « پاداش نيك » گرفتهاند ؛ ولى ظاهر اين است كه مفهوم « برّ » وسيع بوده و شامل همهء اينها نيز مىشود .
* * * در ششمين آيه ، انفاق را ضمن اين كه يكى از اركان مهم تقوا ذكر كرده - تقوايى كه
هامش
( 1 ) - بقره ، 274 .
( 2 ) - آل عمران ، 92 .