در هفتمين آيه ، خداوند ياران پيامبر صلى الله عليه و آله را مخاطب ساخته و بخيلان را مورد نكوهش شديد قرار داده و مىفرمايد : « آرى ! شما همان جمعيتى هستيد كه براى انفاق در راه خدا فراخوانده مىشويد ، بعضى از شما « بخل » مىورزند و هركس بخل كند ، نسبت به خودش بخل كرده است ؛ هَا أَنْتُم هَؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا في سَبيلِ اللّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَ مَن يَبْخَلْ فَانَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ » « 1 » و براى اين كه ناآگاهان تصور نكنند ، خداوند نيازى به اين انفاقها دارد ، در ادامهء اين آيه مىفرمايد : « خداوند بىنياز است و شما همه نيازمند و فقير هستيد ؛ . . . وَاللّهُ الغَنِىُّ وَ أَنْتُمُ الفُقَراءُ . . . » « 2 » .
بنابراين آنچه را انفاق مىكنيد ، در واقع امانتهاى الهى است كه چند روزى نزد شما براى آزمون و امتحان و تعليم و تربيت قرار داده شده و خدا دستور داده ، بخشى از اين امانت را به بندگان فقيرش بسپاريد يا در راه جهاد مصرف كنيد .
در انتهاى آيه ، افراد « بخيل » را تهديد مىكند كه : « هر گاه از دستورهاى خداوند ( دربارهء انفاق فى سبيل اللّه ) سرپيچى كنيد ، خداوند گروه ديگرى را به جاى شما مىآورد كه مانند شما نباشند ؛ . . . وَ انْ تَتَوَلَّوا يَسْتَبْدِل قَوماً غَيرَكُم ثُمَّ لايَكُونُوا امْثَالَكُم » . « 3 »
به اين ترتيب « بخيلان » تهديد به نابودى گرديدهاند و اين شديدترين تهديدى است كه دربارهء « بخيلان » شده است .
گرچه مصداق انفاق در راه خدا ، به تناسب قرائنى كه در آيات وجود دارد ، انفاق در راه « جهاد » است ؛ ولى مفهوم گستردهء آن ، هر كار خيرى را شامل مىشود .
بسيارى از مفسران شيعه و اهل سنت ، در ذيل آيهء مورد بحث چنين نقل كردهاند كه بعد از نزول آيهء فوق ، جمعى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله عرض كردند : منظور از گروهى كه خداوند در قرآن به آنها اشاره كرده كه در صورت « بخل » ورزيدن و سرپيچى از دستورات الهى جايگزين شما مىكند ، كيست ؟
پيامبر صلى الله عليه و آله دست خود را بر شانهء سلمان - يا به روايت ديگر بر پاى سلمان - كه نزديك
هامش
( 1 ) - محمّد ، 38 .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - همان .